Trước khi nộp đơn nghỉ việc, có mười việc nên làm xong khi vẫn còn đi làm và chưa ai biết: tính khoảng đệm tài chính, đọc lại hợp đồng và nội quy, kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm, tìm hiểu ngày phép còn lại, chép dữ liệu cá nhân khỏi máy công ty, sắp xếp việc dở, xin người tham chiếu, xếp lịch khám sức khoẻ, tính thời điểm nộp đơn, và tìm hiểu thị trường. Làm sau khi đã nộp đơn thì nhiều việc trở nên khó hoặc không làm được nữa.
Danh sách dưới đây không dành cho người bị cho nghỉ đột ngột, trường hợp đó có bài riêng về tuần đầu sau khi mất việc. Đây là danh sách cho người đã cân nhắc và quyết định tự rời đi, đang có vài tuần để chuẩn bị. Mỗi việc có lý do và cách làm cụ thể.
Nhóm tiền bạc: biết mình có bao nhiêu thời gian
Việc 1. Tính khoảng đệm tài chính. Cộng chi tiêu thiết yếu mỗi tháng gồm nhà, ăn, đi lại, học phí con, các khoản trả góp đang có. Chia tiền tiết kiệm có thể dùng cho con số đó để biết bạn trụ được bao nhiêu tháng nếu chưa có thu nhập mới. Ví dụ giả định: chi thiết yếu mười hai triệu một tháng, tiền dùng được bốn mươi tám triệu, khoảng đệm là bốn tháng. Nếu đã có việc mới, vẫn tính, vì giữa hai chỗ làm thường có một tháng lương bị lệch.
Việc 2. Hỏi rõ lương cuối và các khoản sẽ nhận. Lương tháng cuối, tiền phép năm chưa nghỉ nếu có, thưởng theo quy chế, các khoản tạm ứng phải hoàn. Cách tính phép năm chưa nghỉ khi thôi việc theo quy định hiện hành và quy chế công ty; hỏi phòng nhân sự một cách trung tính, không cần nói lý do. Một câu hỏi như “chị ơi, phép năm còn lại của em năm nay là bao nhiêu ngày” là câu bình thường.
Việc 3. Rà các khoản đang phụ thuộc vào việc làm hiện tại. Khoản vay có điều kiện đang làm việc tại một công ty, bảo hiểm sức khoẻ do công ty mua, nhà ở do công ty hỗ trợ, xe công ty. Biết trước khoản nào sẽ dừng khi nghỉ để có phương án. Với bảo hiểm sức khoẻ của công ty, hỏi xem có được chuyển sang tự đóng tiếp không; với nhà ở, hỏi bạn được ở thêm bao lâu sau ngày cuối, để không phải dọn đi vội trong đúng tuần bàn giao.
Nhóm hợp đồng và giấy tờ: làm đúng từ đầu
Phần này quyết định bạn rời đi có đúng quy định không và có nhận đủ quyền lợi không:
- Việc 4. Đọc lại hợp đồng lao động: loại hợp đồng, thời hạn báo trước, điều khoản bảo mật, điều khoản không cạnh tranh, điều khoản bồi hoàn chi phí đào tạo nếu có. Thời hạn báo trước khác nhau tuỳ loại hợp đồng theo pháp luật lao động hiện hành; đọc đúng hợp đồng của mình và hỏi nhân sự nếu chưa rõ.
- Việc 5. Kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội qua kênh chính thức của cơ quan bảo hiểm xã hội, đối chiếu số tháng đã đóng với thời gian làm việc. Phát hiện thiếu thì hỏi lúc còn đang làm, dễ hơn nhiều so với lúc đã nghỉ.
- Việc 6. Gom giấy tờ cá nhân đang để ở công ty: bản sao bằng cấp, giấy khám sức khoẻ, quyết định tăng lương, giấy khen. Xin bản sao những quyết định liên quan tới mình nếu chưa có.
- Việc 7. Chép dữ liệu cá nhân khỏi máy công ty: ảnh, tài liệu riêng, danh bạ cá nhân. Chỉ chép những gì là của bạn; tài liệu, dữ liệu khách hàng, mã nguồn của công ty thì để lại, mang đi có thể vi phạm điều khoản bảo mật. Đổi thông tin đăng nhập các dịch vụ cá nhân đang dùng hộp thư công ty.
Việc 7 nên làm từ từ trong vài tuần, không phải một buổi chiều trước hôm nộp đơn. Chép một lượng lớn dữ liệu đột ngột dễ gây chú ý và dễ bị hiểu lầm. Tốt nhất là từ lâu đã không để đồ riêng trên máy công ty.
Nhóm công việc và con người: rời đi gọn gàng
Việc 8. Sắp xếp việc dở và chuẩn bị bàn giao. Lập danh sách việc đang làm, việc định kỳ, đầu mối liên hệ, nơi lưu tài liệu. Hoàn thành những việc gần xong. Chuẩn bị sẵn từ trước giúp tuần cuối không thành cơn chạy nước rút. Chi tiết cách bàn giao có bài riêng trong chuyên mục.
Việc 9. Nghĩ về người tham chiếu. Chọn hai ba người từng làm việc trực tiếp với bạn, như quản lý cũ, trưởng nhóm, đồng nghiệp phối hợp nhiều, có thể xác nhận về công việc của bạn khi nhà tuyển dụng mới hỏi. Chưa cần xin ngay, nhưng đừng để quan hệ với họ xấu đi trong giai đoạn cuối.
Việc 10. Tính thời điểm nộp đơn. Tránh nộp giữa đợt cao điểm của nhóm nếu có thể, tính đủ thời hạn báo trước để ngày nghỉ khớp với ngày bắt đầu ở chỗ mới, nếu có. Hỏi quy chế thưởng xem có điều kiện còn làm việc tới thời điểm nào không. Không có thời điểm hoàn hảo, chỉ có thời điểm đã tính.
Thêm vài việc nhỏ ít ai nhớ
Khám sức khoẻ và chữa răng, mắt nếu đang có bảo hiểm sức khoẻ do công ty mua. Sau khi nghỉ, quyền lợi bảo hiểm đó thường dừng, và chỗ mới có thể chưa có ngay. Đọc lại phạm vi bảo hiểm để dùng những gì bạn đang có quyền dùng.
Ghi lại thành tích và số liệu công việc của mình trong thời gian ở công ty, như dự án đã làm, kết quả cụ thể, kỹ năng đã học. Chỉ ghi thông tin của bạn, không chép tài liệu mật. Khi viết hồ sơ xin việc hoặc trả lời phỏng vấn sau này, bạn sẽ có sẵn ví dụ thay vì phải nhớ lại. Phần viết hồ sơ xin việc có bài riêng ở các trang chuyên về hồ sơ.
Trả lại hoặc thống kê tài sản công ty đang giữ: máy tính, điện thoại, thẻ ra vào, đồng phục, chìa khoá tủ, tạm ứng chưa quyết toán. Lập sẵn danh sách giúp ngày cuối không bị giữ lại vì thiếu một món đồ, và tránh tranh cãi về việc đã trả hay chưa.
Bảng kiểm nhanh: đánh dấu trước hôm nộp đơn
In hoặc chép bảng này vào sổ, đánh dấu từng dòng. Dòng nào chưa xong thì cân nhắc lùi ngày nộp đơn vài hôm:
| Việc | Đã xong | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đã tính khoảng đệm tài chính | □ | Số tháng trụ được |
| Đã biết lương cuối, phép năm, thưởng | □ | Hỏi nhân sự trung tính |
| Đã rà khoản vay, bảo hiểm, nhà, xe gắn với công việc | □ | Phương án thay thế |
| Đã đọc lại hợp đồng, biết thời hạn báo trước | □ | Loại hợp đồng |
| Đã kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội | □ | Số tháng có khớp không |
| Đã gom giấy tờ cá nhân | □ | Bằng cấp, quyết định |
| Đã chép dữ liệu cá nhân, đổi thông tin đăng nhập | □ | Chỉ đồ của mình |
| Đã có danh sách việc để bàn giao | □ | Việc dở, đầu mối |
| Đã nghĩ tới người tham chiếu | □ | Hai ba người |
| Đã chọn ngày nộp đơn | □ | Khớp thời hạn báo trước |
Mười dòng này không phức tạp, nhưng người nghỉ việc trong lúc bực bội thường bỏ qua gần hết. Kết quả là phải quay lại công ty xin giấy tờ, phát hiện thiếu bảo hiểm khi đã muộn, hoặc mất ảnh gia đình trên chiếc máy đã bị thu hồi.
Ví dụ: năm tuần chuẩn bị của một nhân viên văn phòng
Ví dụ giả định: chị Ngân (nhân vật giả định), chuyên viên mua hàng, hợp đồng không xác định thời hạn, quyết định nghỉ để chuyển về quê sống gần bố mẹ. Chưa có việc ở quê. Chị cho mình năm tuần chuẩn bị trước khi nói với quản lý.
Tuần một, chị ngồi cùng chồng tính khoảng đệm: chi thiết yếu ở quê thấp hơn, tiền dành dụm đủ khoảng năm tháng. Chị hỏi nhân sự số ngày phép còn lại, kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm và phát hiện một tháng của năm đầu bị thiếu, đề nghị phòng nhân sự kiểm tra lại. Tuần hai, chị đọc lại hợp đồng, biết mình phải báo trước theo loại hợp đồng không xác định thời hạn, và không có điều khoản bồi hoàn đào tạo. Chị chép ảnh gia đình, tài liệu cá nhân khỏi máy công ty.
Tuần ba, chị bắt đầu ghi danh sách việc, nhà cung cấp đang làm việc, các đơn hàng dở dang. Tuần bốn, chị đọc tin tuyển dụng ở tỉnh nhà để biết vị trí mua hàng ở đó cần gì, liên hệ hai người quen đang làm ở các công ty quanh khu công nghiệp gần quê. Đầu tuần năm, chị khám răng bằng bảo hiểm công ty, rồi hẹn quản lý nói chuyện và nộp đơn ngay sau đó.
Khi nói với quản lý, chị đã có sẵn danh sách bàn giao và một ngày nghỉ đề xuất khớp thời hạn báo trước. Cuộc nói chuyện ngắn và nhẹ nhàng hơn chị tưởng, vì người nghe thấy chị đã nghĩ cho cả công việc chung.
Tìm hiểu thị trường trước khi nói lời đi
Dù đã có việc mới hay chưa, trước khi nộp đơn nên biết thị trường của nghề mình đang thế nào: vị trí tương tự đang tuyển nhiều hay ít, yêu cầu những kỹ năng gì, khoảng lương ghi trong tin là bao nhiêu. Thông tin này giúp bạn đặt kỳ vọng đúng về thời gian tìm việc và đặt khoảng đệm tài chính cho hợp lý.
Cách tìm hiểu: hỏi người cùng nghề ở các công ty khác, đọc tin tuyển dụng của vị trí tương đương và vị trí cao hơn một bậc, để ý những kỹ năng xuất hiện lặp lại mà bạn còn thiếu. Muốn xem tin tuyển dụng theo ngành và khu vực để hình dung mặt bằng, có thể tham khảo mangvieclam.com. Chuyện lựa chọn chỗ làm mới và đàm phán khi chuyển việc thuộc phần phát triển sự nghiệp, có bài chuyên sâu ở các trang về sự nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Nên chuẩn bị bao lâu trước khi nộp đơn nghỉ việc?
Nếu không có lý do gấp, vài tuần là đủ để làm hết các việc trong danh sách mà không vội. Cộng thêm thời hạn báo trước theo hợp đồng, tổng thời gian từ lúc quyết định tới ngày làm cuối cùng thường kéo dài hơn một tháng.
Phép năm chưa nghỉ có được trả tiền khi nghỉ việc không?
Pháp luật lao động hiện hành có quy định về việc thanh toán tiền cho những ngày phép chưa nghỉ khi thôi việc. Cách tính cụ thể theo quy định và quy chế công ty; hỏi phòng nhân sự số ngày phép còn lại và cách công ty thanh toán.
Có được mang tài liệu công việc mình làm ra khỏi công ty không?
Thường là không, vì tài liệu làm trong quá trình làm việc thuộc về công ty và có thể chịu điều khoản bảo mật. Chỉ mang đồ cá nhân. Có thể tự ghi lại thành tích, kỹ năng, số liệu chung về kết quả của mình để dùng khi viết hồ sơ.
Có nên nói với đồng nghiệp thân trước khi nộp đơn?
Nên nói với quản lý trực tiếp trước. Tin đồn trong công ty đi rất nhanh, quản lý nghe từ người khác sẽ khó chịu và cuộc trao đổi trở nên căng thẳng. Sau khi đã nói với quản lý, bạn tự chọn thời điểm báo đồng nghiệp.
Kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội ở đâu?
Qua các kênh chính thức của cơ quan bảo hiểm xã hội như ứng dụng, cổng dịch vụ công hoặc hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng. Thủ tục chốt sổ, nhận lại sổ khi nghỉ việc có bài riêng ở các trang chuyên về thủ tục.
Đang có khoản vay thì có nên nghỉ việc không?
Đây là quyết định cá nhân, nhưng cần tính trước: khoản trả hằng tháng có nằm trong khoảng đệm tài chính không, hợp đồng vay có điều kiện gì liên quan tới việc làm không. Nếu chưa rõ, hỏi trực tiếp tổ chức cho vay trước khi nộp đơn.