Nhà chật vẫn dựng được chỗ làm việc ổn nếu bạn ưu tiên đúng thứ tự: chiếc ghế và độ cao màn hình trước, ánh sáng sau, tiếng ồn khi họp sau nữa, còn trang trí để cuối cùng. Một góc rộng hơn một mét vuông, có tường sau lưng hoặc bên cạnh, là đủ cho phần lớn công việc văn phòng.
Người ở nhà ống, căn hộ nhỏ hay phòng trọ thường bắt đầu bằng cái bàn ăn hoặc chiếc giường, rồi sau ba tuần thì mỏi cổ, đau lưng, họp trực tuyến thì nghe tiếng xe máy, tiếng bát đĩa. Phần dưới đi qua cách chọn góc theo giờ làm, chỉnh bàn ghế theo chính cơ thể bạn bằng vài phép đo đơn giản, xử lý ánh sáng và tiếng ồn mà không cần sửa nhà, và cách nói với người cùng nhà để chỗ làm việc không bị lấn.
Chọn góc theo giờ làm, không theo chỗ trống
Đi một vòng đúng giờ làm việc. Góc yên lúc tối chưa chắc yên lúc mười giờ sáng. Hãy thử ngồi ở từng chỗ định chọn vào đúng khung giờ bạn hay họp: nghe tiếng gì vọng vào, nắng chiếu tới đâu, có ai đi ngang thường xuyên không.
Ưu tiên tường sau lưng hoặc bên cạnh. Ngồi lưng quay ra lối đi thì ai đi qua cũng thấy màn hình, và bạn sẽ giật mình mỗi lần có người sau lưng. Lưng dựa tường, mặt nhìn ra phòng, vừa riêng tư hơn vừa làm phông nền gọn khi bật camera.
Tránh giường và sofa thấp. Ngồi trên giường làm việc vài hôm thì được, kéo dài vài tuần thì cổ cúi gập, lưng cong. Thêm nữa, giường là chỗ ngủ: làm việc trên đó khiến não khó phân biệt giờ làm và giờ nghỉ.
Góc tạm thì phải dọn được trong năm phút. Nếu phải dùng bàn ăn, chuẩn bị một chiếc hộp hoặc giỏ để cất gọn máy, sạc, sổ tay sau giờ làm. Bàn ăn trở lại làm bàn ăn là một cách tốt để kết thúc ngày làm việc.
Chỉnh bàn ghế theo cơ thể bằng phép đo tại chỗ
Không cần mua bộ bàn ghế đắt tiền. Cần biết các mốc tư thế để chỉnh bằng gối, kê chân, chồng sách. Bảng dưới là các mốc thường được khuyên trong hướng dẫn công thái học văn phòng, áp dụng như điểm xuất phát:
| Bộ phận | Mốc nên đạt | Cách xoay xở khi đồ không vừa |
|---|---|---|
| Bàn chân | Đặt phẳng trên sàn hoặc trên bục kê, đùi gần song song mặt sàn | Ghế cao quá: kê hộp, thùng nhựa thấp dưới chân |
| Khuỷu tay | Gập khoảng góc vuông, cẳng tay ngang với mặt bàn, vai thả lỏng | Bàn cao quá: nâng ghế bằng đệm, rồi kê chân |
| Lưng dưới | Có chỗ tựa ở vùng thắt lưng | Cuộn khăn tắm hoặc gối nhỏ đặt sau thắt lưng |
| Mắt và màn hình | Mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, cách khoảng một cánh tay | Máy xách tay: kê lên chồng sách, dùng bàn phím và chuột rời |
| Cổ tay | Thẳng khi gõ phím, không gập lên | Kéo bàn phím sát mép bàn, không gõ trên đùi |
Điểm quan trọng nhất với người dùng máy xách tay là bàn phím rời. Khi màn hình được nâng lên đúng tầm mắt, gõ trực tiếp trên máy sẽ phải nhấc vai; tách bàn phím ra là cách rẻ nhất để cổ và vai cùng đúng.
Nếu đã chỉnh mà vẫn đau cổ, vai, cổ tay kéo dài nhiều ngày, tê lan xuống tay, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu. Tư thế là phần bạn tự sửa được, còn chẩn đoán là việc của người có chuyên môn.
Ánh sáng: tránh chói và tránh tối mặt khi họp
Ánh sáng tốt nhất là cửa sổ ở bên cạnh bàn, không ở sau màn hình và cũng không ở sau lưng. Cửa sổ sau màn hình làm mắt phải điều tiết liên tục giữa vùng sáng chói và màn hình tối hơn. Cửa sổ sau lưng thì phản chiếu lên màn hình, và khi bật camera, mặt bạn chỉ còn là một khối tối trước nền sáng.
Nhà ống ít cửa sổ thì dùng đèn bàn chiếu vào mặt bàn từ phía tay không cầm chuột, để bóng tay không đổ lên chỗ đang viết. Buổi tối, bật thêm một đèn chung trong phòng; ngồi trong phòng tối chỉ có ánh màn hình rất mỏi mắt. Khi họp có camera, một nguồn sáng dịu đặt phía trước mặt, hơi chếch, giúp người bên kia nhìn rõ bạn mà không cần mua đèn chuyên dụng: đôi khi chỉ cần xoay bàn chín mươi độ.
Màn hình nên đặt vuông góc với cửa sổ. Nếu buổi chiều nắng chiếu thẳng vào, rèm mỏng màu sáng có lợi hơn rèm cản sáng hoàn toàn, vì vẫn giữ được ánh sáng tự nhiên mà không chói.
Tiếng ồn khi họp: xử lý được phần lớn mà không sửa nhà
Nhà Việt hiếm khi yên hoàn toàn: tiếng xe ngoài ngõ, tiếng loa, tiếng hàng xóm sửa nhà, tiếng trẻ con. Không chặn được tiếng ồn bên ngoài, nhưng có thể giảm phần người bên kia nghe thấy:
- Dùng tai nghe có micro gần miệng thay cho micro của máy. Micro càng gần miệng, tiếng nền càng nhỏ so với giọng bạn.
- Tắt tiếng mặc định khi không nói. Thói quen này giúp nhiều hơn mọi thiết bị.
- Chọn góc có rèm, tủ quần áo, kệ sách xung quanh. Phòng trống tường trơn làm tiếng vang; vải và đồ đạc hút bớt.
- Biết lịch ồn của nhà mình: giờ đón con, giờ hàng xóm nấu cơm, giờ xe rác. Hẹn họp quan trọng tránh các khung đó nếu chọn được.
- Có một phương án dự phòng: một phòng khác đóng cửa được, hoặc ra ban công gọi bằng điện thoại khi buộc phải nói chuyện quan trọng giữa lúc ồn.
- Nếu tiếng ồn bất ngờ, nói ngắn với người họp: “Xin lỗi anh chị, nhà em đang có tiếng sửa nhà bên cạnh, em tắt micro, có gì em gõ vào khung chat.” Nói trước một câu thì người khác thông cảm hơn nhiều so với để họ tự đoán.
Khi trong nhà không có chỗ nào ngồi được: các phương án bên ngoài
Quán cà phê yên tĩnh. Hợp với việc đọc, viết, xử lý giấy tờ trong vài giờ. Không hợp với cuộc họp có trao đổi thông tin khách hàng, vì người bàn bên nghe được và mạng công cộng không an toàn cho dữ liệu công việc. Nên chọn giờ vắng, ngồi quay lưng vào tường, mang theo tai nghe.
Thư viện công cộng hoặc thư viện trường cũ. Rất yên, thường có bàn ghế đúng chiều cao làm việc, nhưng không gọi điện hay họp được. Dùng cho những buổi cần tập trung sâu, còn các cuộc gọi thì dồn vào khung giờ ở nhà.
Không gian làm việc chung thuê theo ngày hoặc theo tháng. Có bàn, ghế, mạng ổn định, phòng họp nhỏ. Tốn tiền, nên tính xem số ngày thật sự cần ra ngoài trong tháng. Có công ty hỗ trợ khoản này cho nhân viên làm từ xa; hỏi trước khi tự chi.
Đổi lịch với người cùng nhà. Nếu hai vợ chồng cùng làm ở nhà mà chỉ có một góc yên, chia ca: người có nhiều cuộc họp buổi sáng dùng góc yên buổi sáng, người kia dùng buổi chiều. Ghi lịch họp của cả hai lên một tờ giấy dán tủ lạnh để khỏi tranh nhau đúng lúc quan trọng.
Xin lên văn phòng thêm ngày. Nếu thử mọi cách mà ở nhà vẫn không làm được, nói thẳng với quản lý: nhà không đủ điều kiện, xin thêm ngày lên công ty. Đây là thông tin công việc bình thường, không có gì phải ngại; làm ở nhà kém hiệu quả mới là điều quản lý lo hơn.
Thoả thuận với người cùng nhà
Phần khó nhất của làm việc trong nhà chật thường không phải đồ đạc mà là người. Bố mẹ, vợ chồng, bạn cùng phòng nhìn thấy bạn ngồi ở nhà thì tự nhiên nghĩ bạn rảnh. Đừng chờ tới khi bực mới nói. Nói trước một lần, rõ ràng, và lặp lại nhẹ nhàng khi cần.
Ba điều nên thống nhất: giờ nào là giờ làm, dấu hiệu nào nghĩa là đang họp không được gọi (đeo tai nghe, cửa đóng, một tấm khăn vắt lên ghế), và chuyện gì thì cứ gọi dù đang làm (con ốm, có khách, có người giao hàng cần ký). Ví dụ một câu nói với mẹ: “Mẹ ơi, từ chín giờ đến mười hai giờ con làm việc như ở công ty, lúc con đeo tai nghe là đang họp với khách. Có việc gấp thì mẹ cứ gọi, còn việc nhà con làm hết vào giờ nghỉ trưa với buổi chiều sau năm giờ nhé.”
Với bạn cùng phòng trọ, thống nhất thêm chuyện mạng: giờ họp thì tạm không tải phim nặng. Một tờ lịch họp trong tuần gửi vào nhóm chat chung của phòng đỡ phải nhắc từng lần.
Thứ tự chi tiêu khi ngân sách có hạn
Nếu định bỏ tiền cải thiện chỗ ngồi, chi theo thứ tự tác động lên cơ thể và công việc. Con số chỉ để minh hoạ, là ví dụ giả định, giá thực tế tuỳ nơi mua:
| Thứ tự | Món | Vì sao đáng chi trước | Có thể tạm thay bằng |
|---|---|---|---|
| 1 | Ghế có tựa lưng, chỉnh được độ cao | Ngồi sai tư thế nhiều giờ mỗi ngày ảnh hưởng lâu dài | Ghế ăn cứng + gối thắt lưng + kê chân |
| 2 | Bàn phím và chuột rời | Cho phép nâng màn hình mà cổ tay vẫn thẳng | Bàn phím cũ mượn lại, chuột rẻ |
| 3 | Giá kê máy xách tay | Đưa màn hình lên tầm mắt | Chồng sách, hộp giày cứng |
| 4 | Tai nghe có micro | Giảm tiếng ồn khi họp | Tai nghe điện thoại có dây |
| 5 | Đèn bàn ánh sáng dịu | Giảm mỏi mắt buổi tối | Đèn có sẵn đặt lại vị trí |
| 6 | Bàn gấp hoặc bàn treo tường | Có chỗ cố định, dọn được | Bàn ăn + hộp đựng đồ làm việc |
Trước khi mua, hỏi công ty có hỗ trợ trang thiết bị làm ở nhà không. Một số nơi cho mượn màn hình, ghế, hoặc có khoản hỗ trợ một lần. Hỏi không mất gì, chỉ cần nói rõ bạn cần món gì và để làm việc gì.
Câu hỏi thường gặp
Không có bàn riêng thì làm việc trên bàn ăn có sao không?
Được, miễn là chỉnh độ cao ghế, kê màn hình lên tầm mắt và dùng bàn phím rời. Bàn ăn thường cao hơn bàn làm việc một chút, nên hay phải kê đệm ngồi và kê chân. Cuối ngày dọn đồ vào hộp để bàn ăn trở lại đúng chức năng.
Ngồi làm việc trên giường thì có hại không?
Thỉnh thoảng một buổi thì không sao, nhưng kéo dài nhiều tuần dễ gây mỏi cổ, vai, lưng vì không có chỗ tựa và màn hình quá thấp. Giường cũng là chỗ ngủ, làm việc trên đó khiến khó tách giờ làm với giờ nghỉ, có người bị khó ngủ hơn.
Phòng trọ chỉ có một cửa sổ sau lưng thì xoay xở thế nào?
Thử xoay bàn để cửa sổ ở bên cạnh. Nếu không xoay được, dùng rèm mỏng giảm chói trên màn hình và đặt một đèn bàn chiếu từ phía trước chếch lên mặt khi họp có camera, để người bên kia không chỉ thấy một khối tối.
Họp trực tuyến mà nhà bên cạnh sửa nhà thì nên làm gì?
Báo trước với người họp một câu, tắt micro khi không nói, dùng tai nghe có micro sát miệng và chuyển sang gõ chữ những lúc ồn quá. Với cuộc họp quan trọng, xin dời giờ hoặc tìm một chỗ yên khác như quán vắng hay phòng khác đóng cửa được.
Người nhà cứ gọi giữa giờ làm thì nói sao cho khỏi mất lòng?
Nói trước một lần khi cả hai đang vui vẻ, nêu khung giờ làm và dấu hiệu đang họp, đồng thời nói rõ việc gì thì cứ gọi. Sau đó nhắc nhẹ mỗi lần bị gọi không cần thiết. Hứa và giữ lời làm việc nhà vào giờ nghỉ giúp người nhà dễ hợp tác hơn.