Việc làm thêm cuối tuần hợp nhất với người đang đi làm là việc dùng lại kỹ năng sẵn có, có giờ bắt đầu và kết thúc rõ, không đụng tới khách hàng hay bí mật của công ty chính, và để lại cho bạn ít nhất một ngày nghỉ thật. Không có việc nào “dễ” theo nghĩa không tốn sức; chỉ có việc hợp hoặc không hợp với hoàn cảnh của bạn.
Người đi làm tìm việc cuối tuần vì nhiều lý do: cần thêm tiền cho một khoản cụ thể, muốn thử một nghề khác, muốn dùng một kỹ năng mà công việc chính không dùng tới. Lý do khác nhau thì tiêu chí chọn cũng khác. Bài này gom 12 nhóm việc hay gặp, đặt cạnh nhau theo những gì chúng đòi hỏi, rồi đưa cách tính giờ thật và sức lực, phần xin phép công ty, và một đoạn cảnh giác với việc ảo. Bài không nêu mức thu nhập: thu nhập làm thêm phụ thuộc nơi làm, kỹ năng và khách, mọi con số chung chung đều dễ gây ảo tưởng. Việc làm thêm của học sinh, sinh viên có điều kiện riêng và đã có bài ở các trang chuyên về dịch vụ việc làm.
12 nhóm việc làm thêm cuối tuần đặt cạnh nhau
Bảng không xếp hạng việc nào tốt hơn. Mỗi dòng nêu thứ việc đó đòi hỏi và điểm cần để ý với người đang có việc chính:
| Nhóm việc | Cần có | Điểm cần để ý |
|---|---|---|
| Dạy kèm một môn, một kỹ năng (ngoại ngữ, tin học, nhạc cụ) | Kiến thức vững, kiên nhẫn | Lịch cố định với học viên, khó nghỉ đột xuất |
| Dịch, biên tập, soát lỗi văn bản | Ngôn ngữ chắc, cẩn thận | Hạn chót dễ dồn vào tối Chủ nhật |
| Thiết kế, chỉnh ảnh, dựng video ngắn | Kỹ năng phần mềm, có sản phẩm mẫu | Khách sửa nhiều vòng, cần thoả thuận số lần sửa |
| Chụp ảnh sự kiện, tiệc gia đình | Thiết bị, kinh nghiệm | Đứng nhiều giờ, xử lý ảnh mất thêm thời gian sau buổi chụp |
| Bày bán ở chợ phiên, hội chợ cuối tuần | Hàng hoá, vốn nhỏ | Hàng tồn, thời tiết, phải dọn dựng |
| Hỗ trợ sự kiện: đón khách, hậu cần | Sức khoẻ, đúng giờ | Lịch theo mùa, đứng lâu, về muộn |
| Giao hàng, chở khách bằng xe máy | Xe, giấy tờ xe, sức khoẻ | Rủi ro giao thông, mệt khi đã làm cả tuần |
| Làm sổ sách cho hộ kinh doanh nhỏ | Nghiệp vụ kế toán | Trách nhiệm số liệu, tránh trùng khách với công ty chính |
| Sửa chữa, lắp đặt nhỏ tại nhà khách | Tay nghề, dụng cụ | An toàn điện, an toàn khi làm trên cao |
| Nấu ăn, làm bánh nhận đặt trước | Tay nghề, bếp sạch | An toàn thực phẩm, giấy tờ kinh doanh theo quy định hiện hành |
| Viết nội dung, chăm trang bán hàng cho cửa hàng nhỏ | Viết tốt, hiểu khách | Khách nhắn cả tuần, khó giữ “chỉ cuối tuần” |
| Trông thú cưng, trông nhà, chăm cây | Đáng tin, có người giới thiệu | Trách nhiệm tài sản của người khác |
Nhìn cột cuối, bạn sẽ thấy nhiều việc mang tiếng cuối tuần nhưng thật ra kéo sang các ngày trong tuần: khách nhắn sửa thiết kế tối thứ Ba, học viên xin đổi lịch, hàng chợ phiên phải nhập từ giữa tuần. Đó là điểm đầu tiên cần tính khi chọn.
Bốn tiêu chí để chọn cho hợp với người đang đi làm
Dùng lại kỹ năng hay học kỹ năng mới. Dùng lại kỹ năng sẵn có thì nhận được việc sớm hơn và ít sai. Học kỹ năng mới thì mất vài tháng đầu chủ yếu để học. Cả hai đều hợp lý, miễn là bạn biết mình đang chọn cái nào và đặt kỳ vọng đúng.
Giờ có khép lại được không. Việc có giờ bắt đầu và kết thúc rõ như dạy một buổi, làm một ca sự kiện, phục vụ một phiên chợ, ít lấn sang tuần làm việc. Việc theo dự án như thiết kế, dịch thuật thì tự do hơn nhưng dễ tràn.
Sức lực cho thứ Hai. Việc chân tay nặng sau một tuần ngồi văn phòng, hoặc việc đòi tập trung cao sau một tuần làm kỹ thuật căng, đều có thể làm thứ Hai của bạn tệ đi. Cân nhắc loại sức lực mà việc chính đã dùng hết.
Có đụng tới công ty chính không. Việc cùng ngành, cùng khách hàng, dùng thông tin hay tài sản của công ty chính là vùng xung đột. Phần này nói kỹ ở mục xin phép bên dưới và có bài riêng về đọc hợp đồng, nội quy trước khi làm thêm.
Tính giờ thật và tiền thật trước khi nhận
Người mới làm thêm hay tính bằng giờ làm trực tiếp mà quên giờ chuẩn bị, giờ đi lại, giờ trao đổi với khách, giờ sửa lại. Ví dụ giả định: một buổi chụp ảnh tiệc kéo dài ba tiếng, nhưng tính cả soạn đồ, đi lại, chọn và chỉnh ảnh, gửi khách, sửa theo yêu cầu thì có khi thành tám chín tiếng. Khoản thù lao chia cho tám tiếng khác hẳn chia cho ba tiếng.
Cách tính đơn giản: ghi lại toàn bộ thời gian bỏ ra cho một việc làm thêm trong hai ba lần đầu, kể cả những lần nhắn tin trả lời khách. Lấy số tiền nhận được, trừ chi phí xăng xe, vật liệu, khấu hao thiết bị, rồi chia cho tổng giờ. Con số ra có thể khiến bạn quyết định tiếp tục, tăng giá, hoặc đổi sang việc khác.
Đừng quên khoản thuế. Thu nhập làm thêm có thể thuộc diện khấu trừ hoặc phải khai thuế thu nhập cá nhân tuỳ trường hợp, theo quy định hiện hành; cách tính và thủ tục có bài riêng ở các trang về thủ tục cá nhân. Ở đây chỉ nhắc: khi bên thuê khấu trừ thuế, hãy xin chứng từ và giữ lại.
Xin phép công ty và tránh xung đột lợi ích
Nhiều hợp đồng lao động và nội quy có điều khoản về làm thêm bên ngoài, về bảo mật thông tin, về không làm cho đối thủ. Trước khi nhận việc cuối tuần, đọc lại hợp đồng và nội quy, hoặc hỏi phòng nhân sự. Nếu việc làm thêm cùng ngành với công ty, nên xin phép bằng văn bản hoặc email, kể cả khi bạn tin rằng không có gì vướng.
Câu hỏi mẫu gửi nhân sự: “Chào chị, em đang có dự định nhận dạy kèm tiếng Anh vào sáng thứ Bảy, không liên quan tới khách hàng hay lĩnh vực của công ty mình. Em muốn hỏi nội quy công ty có quy định gì về việc làm thêm ngoài giờ không, và em có cần làm thủ tục gì không ạ?” Hỏi trước nhẹ nhàng hơn nhiều so với để công ty tự phát hiện.
Ba điều tuyệt đối tránh: dùng máy móc, phần mềm có bản quyền, tài khoản của công ty cho việc riêng; nhận khách hàng của công ty làm khách riêng; làm việc riêng trong giờ làm của công ty. Ba điều này là lý do phổ biến khiến một việc làm thêm vô hại biến thành chuyện kỷ luật.
Cảnh giác với việc làm thêm ảo
Cuối tuần là lúc nhiều người lướt tìm việc, và cũng là lúc các tin việc ảo hoạt động mạnh. Một số dấu hiệu quen thuộc, chi tiết nhận diện có ở các trang chuyên về dịch vụ việc làm:
- Hứa thu nhập cao cho việc rất đơn giản như bấm thích, chấm điểm, đặt đơn hộ.
- Đòi nộp tiền trước: tiền cọc, tiền đồng phục, tiền “kích hoạt tài khoản”, tiền nạp để nhận nhiệm vụ.
- Không nêu tên, địa chỉ nơi thuê; chỉ liên lạc qua tin nhắn với tài khoản lạ.
- Đưa bạn vào nhóm chat có người “khoe thu nhập” liên tục.
- Yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã xác thực, hoặc mượn tài khoản ngân hàng của bạn.
Gặp một trong các dấu hiệu trên, dừng lại. Không có công việc thật nào bắt người làm phải trả tiền để được làm. Nếu lỡ chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin tài khoản, liên hệ ngân hàng ngay để khoá giao dịch và báo cơ quan công an nơi gần nhất, giữ lại toàn bộ tin nhắn làm bằng chứng.
Hai người, hai lựa chọn: ví dụ để tự soi
Ví dụ giả định thứ nhất: chị Hà (nhân vật giả định), nhân viên hành chính ở một công ty xây dựng, giỏi tiếng Anh từ thời đại học. Chị cần thêm tiền cho học phí của con. Chị chọn dạy kèm tiếng Anh cho hai học sinh vào sáng thứ Bảy, gần nhà. Việc này dùng kỹ năng sẵn có, giờ khép lại rõ, không liên quan tới ngành của công ty. Điểm chị phải tính thêm: giờ soạn bài tối thứ Sáu, và những tuần con ốm thì phải báo nghỉ, nên chị thoả thuận trước với phụ huynh về buổi học bù.
Ví dụ giả định thứ hai: anh Tùng (nhân vật giả định), nhân viên thiết kế ở một công ty quảng cáo, muốn nhận thiết kế riêng cuối tuần. Cùng ngành, nên anh có nguy cơ đụng điều khoản của công ty và đụng khách. Anh hỏi phòng nhân sự trước, được trả lời là được làm cho cá nhân, cửa hàng nhỏ ngoài danh sách khách của công ty, không dùng phần mềm công ty cấp. Anh chỉ nhận khách qua người quen, thoả thuận tối đa hai lần sửa, và không trả lời khách riêng trong giờ làm.
Hai người đều chọn được việc hợp, nhưng không phải vì việc đó dễ. Họ chọn được vì đã tính trước những chỗ dễ vướng: thời gian ẩn, gia đình, công ty chính. Khi đọc 12 nhóm việc ở trên, hãy đặt chính mình vào vị trí của họ và hỏi: việc này sẽ vướng ở đâu với hoàn cảnh của mình.
Bắt đầu nhỏ và giữ một ngày nghỉ thật
Thay vì nhận ngay việc chiếm cả thứ Bảy và Chủ nhật, thử một buổi mỗi tuần trong một tháng. Cuối tháng, tự hỏi: thứ Hai mình có mệt hơn không, việc chính có bị ảnh hưởng không, gia đình có phàn nàn không, số tiền thực nhận sau khi trừ chi phí và giờ có đáng không. Bốn câu trả lời này tốt hơn mọi lời khuyên chung.
Giữ ít nhất một ngày trong tuần không làm gì liên quan tới công việc, chính hay phụ. Người làm thêm liên tục bảy ngày thường duy trì được vài tháng rồi bỏ cả hai, hoặc làm việc chính sa sút. Nếu thấy mất ngủ, mệt kéo dài, hay ốm vặt liên tục từ khi làm thêm, nên giảm bớt và gặp bác sĩ nếu không đỡ.
Muốn xem tin tuyển dụng việc bán thời gian, việc theo ca cuối tuần có ghi rõ nơi thuê và nội dung công việc, có thể tham khảo mangvieclam.com, rồi vẫn kiểm tra nơi thuê trước khi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Đang làm toàn thời gian có được làm thêm cuối tuần không?
Thường là được, nhưng tuỳ hợp đồng lao động và nội quy công ty. Một số nơi yêu cầu xin phép, hoặc cấm làm cho đơn vị cạnh tranh. Đọc lại hợp đồng, hỏi phòng nhân sự trước khi nhận việc, nhất là việc cùng ngành.
Làm thêm cuối tuần có phải đóng thuế không?
Có thể có, tuỳ khoản thu nhập và cách bên thuê chi trả, theo quy định thuế thu nhập cá nhân hiện hành. Khi bên thuê khấu trừ thuế, xin chứng từ khấu trừ và giữ lại để quyết toán. Chi tiết nên hỏi cơ quan thuế hoặc xem bài về thủ tục cá nhân.
Nên chọn việc làm thêm theo sở thích hay theo kỹ năng?
Theo kỹ năng thì nhận việc nhanh và ít sai hơn. Theo sở thích thì có động lực nhưng cần thời gian học. Nếu mục tiêu là có thêm thu nhập trong thời gian ngắn, ưu tiên kỹ năng sẵn có. Nếu mục tiêu là thử nghề mới, chấp nhận giai đoạn đầu chủ yếu để học.
Làm sao biết việc làm thêm có làm ảnh hưởng việc chính không?
Theo dõi trong một tháng: thứ Hai có mệt hơn không, có trễ hạn việc chính không, có phải làm việc riêng trong giờ công ty không. Nếu có một dấu hiệu lặp lại, giảm bớt giờ làm thêm hoặc đổi sang việc có giờ khép lại rõ hơn.
Tin tuyển cộng tác viên làm tại nhà, chỉ cần nộp phí kích hoạt thì có nên thử không?
Không nên. Việc thật không bắt người làm trả tiền để được nhận việc. Yêu cầu nộp phí, nạp tiền nhận nhiệm vụ, hay hứa thu nhập cao cho việc rất đơn giản là dấu hiệu lừa đảo quen thuộc. Dừng lại và không cung cấp thông tin tài khoản.
Có nên nói với đồng nghiệp chuyện mình làm thêm cuối tuần?
Không bắt buộc. Với quản lý và nhân sự, nên minh bạch nếu nội quy yêu cầu hoặc việc có liên quan tới ngành. Với đồng nghiệp, kể hay không là chuyện riêng, nhưng tránh để việc làm thêm thành chủ đề bàn trong giờ làm.