Làm việc tại nhà hợp nhất với người có công việc đo được bằng kết quả, quen tự khởi động mà không cần ai nhắc, và có một chỗ ngồi ở nhà đủ yên trong vài giờ liền. Thiếu một trong ba điều đó, làm ở nhà vẫn được nhưng sẽ tốn sức hơn bạn tưởng: việc kéo dài sang buổi tối, người nhà gọi giữa chừng, quản lý không thấy bạn làm gì nên hỏi dồn.
Lợi ích thì ai cũng kể: bớt đường đi, tự chủ giờ giấc, ít bị cắt ngang bởi những câu hỏi vu vơ. Phần ít được nói là cái giá: học chậm hơn vì không được nghe người khác làm việc, dễ bị quên khi xét giao việc mới, và ranh giới giữa nhà với chỗ làm mờ dần. Phần dưới giúp bạn tự kiểm theo từng nhóm câu hỏi, rồi đưa ra cách thử trước và câu đề xuất với quản lý nếu thấy mình hợp.
Làm ở nhà được gì và mất gì, nhìn cho thật
Mỗi dòng dưới đây là một cặp được và mất đi liền nhau. Người hợp làm ở nhà không phải người không gặp mặt trái, mà là người xử lý được mặt trái đó với chi phí chấp nhận được:
| Phần được | Phần mất đi kèm | Ai chịu được phần mất |
|---|---|---|
| Không mất một đến hai tiếng đi lại mỗi ngày (ví dụ giả định ở thành phố đông xe) | Mất luôn khoảng chuyển trạng thái: ra khỏi giường là vào việc, tắt máy là vào bếp | Người tự tạo được nghi thức bắt đầu và kết thúc ngày làm |
| Ít bị cắt ngang, dễ làm việc cần tập trung sâu | Ít nghe được cách đồng nghiệp xử lý việc, học chậm hơn | Người đã vững nghề, biết mình cần hỏi gì |
| Tự chủ giờ giấc trong ngày | Giờ làm dễ loang sang buổi tối và cuối tuần | Người chịu tắt máy đúng giờ đã hẹn |
| Không khí riêng, không ồn văn phòng | Cô đơn, ít chuyện trò, dễ chùng tinh thần | Người có đời sống xã hội ngoài công việc |
| Tiết kiệm tiền ăn trưa, xăng xe | Tốn điện, mạng, bàn ghế, có khi phải nâng cấp chỗ ngồi | Người có chỗ ngồi sẵn hoặc được công ty hỗ trợ |
Đọc xong bảng, nhiều người nhận ra điều mình thật sự muốn là bớt đường đi chứ không phải ở nhà cả tuần. Với họ, làm kết hợp vài ngày lên văn phòng, vài ngày ở nhà có khi hợp hơn hẳn làm ở nhà toàn phần.
Nhóm câu hỏi thứ nhất: công việc của bạn có làm ở nhà được không
Kết quả có đo được không? Nếu cuối ngày bạn chỉ ra được “đã làm xong ba báo giá, sửa xong một bản vẽ, trả lời hết hai mươi yêu cầu khách”, công việc đó dễ làm ở nhà. Nếu kết quả chủ yếu là “có mặt để xử lý khi có chuyện”, như trực quầy, điều phối hàng tại kho, hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ, làm ở nhà gần như không khả thi dù bạn muốn.
Có cần máy móc, giấy tờ gốc hay người tại chỗ không? Kế toán cần chứng từ giấy, kỹ thuật viên cần thiết bị, nhân viên kho cần hàng thật. Một số phần việc của các vị trí này vẫn đưa về nhà được, ví dụ nhập liệu, lập báo cáo, nhưng thường chỉ là một phần trong tuần.
Nhịp phối hợp nhanh hay chậm? Việc cần trả lời đồng nghiệp trong vài phút suốt cả ngày, như chạy chiến dịch, xử lý đơn gấp, thì làm ở nhà vẫn được nhưng bạn phải ngồi trực tin nhắn liên tục. Việc mà mỗi lần trao đổi cách nhau vài tiếng thì làm ở nhà thoải mái hơn nhiều.
Dữ liệu có được mang ra khỏi công ty không? Nhiều nơi không cho đưa dữ liệu khách hàng ra máy cá nhân. Đây là câu hỏi về quy định của công ty và bảo mật, bạn hỏi phòng nhân sự hoặc bộ phận công nghệ trước khi đề xuất, đừng tự suy ra là được.
Nhóm câu hỏi thứ hai: thói quen của chính bạn
Công việc hợp chưa đủ. Cùng một vị trí, có người làm ở nhà nhẹ như không, có người sau hai tuần đã muốn quay lại văn phòng. Thử trả lời thật lòng các câu sau, không cần ai chấm:
- Sáng không có ai chờ, bạn có ngồi vào việc trong vòng nửa tiếng sau khi định ngồi không, hay cứ “làm nốt việc nhà rồi tính”?
- Khi bị kẹt một vấn đề, bạn có chủ động nhắn hỏi ngay không, hay ngồi một mình loay hoay cả buổi vì ngại làm phiền?
- Bạn có quen tự ghi lại việc đã làm trong ngày không? Ở nhà, không ai nhìn thấy bạn bận, bản ghi chính là bằng chứng.
- Ba ngày liền không nói chuyện với ai ngoài tin nhắn công việc, bạn thấy dễ chịu hay bắt đầu bứt rứt?
- Bạn có tắt được máy lúc sáu giờ chiều khi trong nhóm chat vẫn còn người nhắn không?
- Bạn có nơi nào khác để đi ra ngoài trong tuần, như tập thể dục, gặp bạn bè, đi chợ, hay sẽ ở trong nhà cả bảy ngày?
Nếu có từ ba câu trở lên mà bạn ngập ngừng, không có nghĩa là bạn không được làm ở nhà. Nghĩa là bạn cần dựng sẵn vài thói quen thay cho cấu trúc mà văn phòng vốn cho không: giờ bắt đầu cố định, một danh sách việc trong ngày, một lần nhắn báo tiến độ cuối ngày, một buổi ra ngoài giữa tuần.
Nhóm câu hỏi thứ ba: hoàn cảnh trong nhà
Nhà là chỗ của cả gia đình, không phải văn phòng của riêng bạn. Trước khi xin, hãy đi một vòng quanh nhà vào đúng giờ làm việc thường ngày và trả lời: chỗ nào ngồi được bốn tiếng liền mà lưng không mỏi? Chỗ nào gọi họp được mà không có tiếng tivi, tiếng trẻ con, tiếng xe ngoài ngõ? Mạng ở góc đó có ổn định không, hay cứ chiều tối là chậm khi cả nhà cùng dùng?
Người có con nhỏ thường được khuyên làm ở nhà để tiện chăm con. Thực tế ngược lại: ở cùng con nhỏ trong giờ làm, bạn không chăm con cho tử tế mà cũng không làm việc cho tử tế. Làm ở nhà chỉ giúp được khi có người khác trông con trong giờ làm, còn bạn tiết kiệm được thời gian đưa đón. Nhà có người lớn tuổi cũng vậy: ông bà thường nghĩ đang ở nhà là rảnh, nên nhờ việc liên tục, và rất khó từ chối.
Thêm một khoản ít ai tính: chi phí. Điện điều hoà cả ngày, mạng nâng gói, ghế ngồi cho tử tế, có khi thêm màn hình. Vài công ty có hỗ trợ một phần, nhiều nơi không. Bạn hỏi rõ trước để khỏi thấy “làm ở nhà mà tốn hơn đi làm”.
Những trường hợp nên cân nhắc kỹ trước khi xin làm ở nhà
Người mới đi làm dưới một năm. Phần lớn kỹ năng nghề ở giai đoạn đầu học được bằng cách nghe đàn anh gọi điện cho khách, nhìn người khác sửa lỗi, hỏi câu nhỏ lúc đi ngang bàn. Làm ở nhà cắt mất kênh học này. Nếu buộc phải làm từ xa, nên xin ít nhất một hai ngày lên văn phòng mỗi tuần và hẹn trước người để hỏi.
Người đang muốn được giao việc lớn hơn. Không công bằng nhưng có thật: quản lý hay nghĩ tới người họ gặp hằng ngày khi có việc mới. Người làm ở nhà cần chủ động hơn trong việc báo kết quả và đề xuất nhận việc, không thì dễ bị quên.
Người đang trải qua giai đoạn buồn bã, cô đơn. Ở một mình cả ngày có thể làm tâm trạng nặng thêm. Nếu bạn nhận ra mình ngủ nhiều bất thường, mất hứng với mọi thứ kéo dài hơn hai tuần, nên nói chuyện với người thân và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, đừng coi đó là chuyện của chỗ ngồi.
Người có công việc thay đổi liên tục trong ngày. Khi kế hoạch sáng chiều đã khác, việc phải hỏi lại nhau mười lần một ngày qua tin nhắn tốn sức hơn quay sang hỏi một câu. Với vị trí như thế, làm ở nhà một ngày cố định trong tuần, dành cho việc cần tập trung, thường hợp hơn.
Thử trước hai tuần rồi mới đề xuất chính thức
Cách chắc nhất để biết mình có hợp hay không là thử có ghi chép, thay vì đoán. Nếu công ty cho phép làm ở nhà thỉnh thoảng, dùng những ngày đó làm phép thử:
- Chọn hai tuần, mỗi tuần một đến hai ngày làm ở nhà, vào những ngày có việc thường ngày chứ không phải ngày nhàn nhất.
- Mỗi ngày ghi ba dòng: giờ bắt đầu thật, việc đã xong, lần bị cắt ngang và vì sao.
- So với ngày làm ở văn phòng gần đó: số việc xong nhiều hơn hay ít hơn, buổi tối có phải làm bù không.
- Hỏi một đồng nghiệp hay phối hợp với bạn: những hôm bạn ở nhà, có khó liên lạc hơn không.
- Nếu kết quả ổn, đem chính bản ghi này đi đề xuất. Quản lý dễ đồng ý với số liệu hơn với mong muốn.
Câu đề xuất mẫu, đổi chữ theo hoàn cảnh: “Anh ơi, hai tuần vừa rồi em thử làm ở nhà mỗi tuần hai ngày, em có ghi lại việc từng ngày. Những hôm đó em xong việc soạn hồ sơ nhanh hơn vì ít bị gián đoạn, còn việc gặp khách thì em vẫn dồn vào ngày lên công ty. Em muốn xin giữ lịch hai ngày ở nhà cố định thứ Ba và thứ Năm, tin nhắn em trả lời trong giờ hành chính như ở công ty. Anh xem thử một tháng rồi mình đánh giá lại được không ạ?”
Câu này có ba thứ quản lý cần nghe: bằng chứng, phạm vi rõ (hai ngày nào, việc gì), và cam kết liên lạc. Thêm chữ “thử một tháng” để quản lý không phải trả lời “có” vĩnh viễn ngay từ đầu.
Nếu đang tìm một công việc cho phép làm từ xa
Có người đọc tới đây và nhận ra vị trí hiện tại không bao giờ làm ở nhà được, nên muốn tìm việc khác cho phép làm từ xa. Trước khi quyết, nên tách bạch: điều bạn muốn là làm ở nhà, hay là thoát khỏi một điều gì đó ở chỗ hiện tại, như đường xa, sếp khó, đồng nghiệp ồn? Nếu là vế sau, đổi sang việc làm từ xa chưa chắc giải quyết được, còn có thể mang theo một vấn đề mới là cô đơn.
Khi đọc tin tuyển dụng, để ý cách ghi: “làm từ xa hoàn toàn”, “làm kết hợp”, “có thể làm ở nhà một số ngày” là ba chế độ khác nhau. Hỏi lại trong buổi phỏng vấn: trong một tuần thường có bao nhiêu buổi phải có mặt, giờ nào phải trực tuyến, công cụ làm việc do ai cấp. Muốn xem tin tuyển dụng ghi rõ hình thức làm việc theo ngành và khu vực, có thể tham khảo mangvieclam.com.
Cẩn thận với tin “làm tại nhà, việc nhẹ, chỉ cần điện thoại” mà không nêu công ty, không nêu việc cụ thể, lại đòi nộp tiền trước. Đó là dấu hiệu quen thuộc của việc ảo; phần nhận diện lừa đảo tuyển dụng có bài riêng ở các trang chuyên về dịch vụ việc làm.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc tại nhà có làm giảm cơ hội được xét tăng lương không?
Không có quy luật chung, nhưng rủi ro bị quên là có thật nếu bạn im lặng. Cách giảm rủi ro: báo kết quả đều đặn bằng con số hoặc sản phẩm cụ thể, xin gặp quản lý định kỳ để trao đổi về việc, và chủ động đề xuất nhận phần việc mới thay vì chờ được giao.
Công ty có bắt buộc phải cho nhân viên làm việc tại nhà không?
Thường là không, đây là chính sách riêng của từng công ty và thoả thuận giữa hai bên. Nếu được làm ở nhà, nên có văn bản hoặc email ghi rõ số ngày, giờ phải trực tuyến và cách liên lạc, để khi đổi quản lý thì thoả thuận vẫn còn.
Có con nhỏ thì có nên xin làm việc tại nhà để tiện chăm con không?
Chỉ nên nếu có người khác trông con trong giờ làm. Vừa trông con nhỏ vừa làm việc cần tập trung thường khiến cả hai đều dở. Lợi ích thật nằm ở thời gian đưa đón và bữa trưa cùng nhà, không phải ở việc trông con trong giờ làm.
Làm việc tại nhà bao lâu thì biết mình có hợp hay không?
Hai đến bốn tuần có ghi chép là đủ để thấy xu hướng. Tuần đầu thường dễ chịu vì mới lạ; dấu hiệu thật xuất hiện từ tuần thứ hai, khi bạn bắt đầu làm bù buổi tối, ngại nhắn hỏi hoặc thấy ngày nào cũng giống ngày nào.
Làm ở nhà mà thấy buồn chán, thiếu động lực thì làm gì?
Thử thêm một ngày lên văn phòng hoặc ra quán yên tĩnh làm việc, hẹn một đồng nghiệp gọi nhau làm cùng một khung giờ, ra ngoài vận động mỗi ngày. Nếu buồn chán kéo dài, mất ngủ hoặc mất hứng với cả những việc ngoài công việc, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Có nên nói với quản lý là mình muốn làm ở nhà vì nhà xa không?
Nên nói thật, nhưng đặt trọng tâm vào việc: nhà xa làm bạn mất bao nhiêu giờ, làm ở nhà thì bạn dùng thời gian đó cho việc gì, và bạn bảo đảm liên lạc ra sao. Quản lý cần biết công việc không bị ảnh hưởng hơn là cần biết lý do cá nhân.