Một danh sách tám đến mười câu hỏi chia theo bốn nhóm, gồm công việc hằng ngày, cách đánh giá, nhóm làm việc và bước tiếp theo, là đủ để bạn chọn ra hai ba câu phù hợp nhất ở cuối buổi phỏng vấn. Chuẩn bị trước giúp bạn không rơi vào câu "dạ em không có câu hỏi gì", và quan trọng hơn, giúp bạn hiểu công việc thật trước khi quyết định có nhận hay không.
Bài này nói phần chuẩn bị: lập danh sách, chọn câu theo người bạn sẽ gặp, ghi vào sổ, và những câu nên để dành cho giai đoạn sau. Cách trả lời khi người phỏng vấn hỏi "em có câu hỏi gì không" ngay tại chỗ, cách nói cho tự nhiên, có ở chuyên mục trả lời phỏng vấn.
Câu hỏi của ứng viên có hai mục đích
Mục đích thứ nhất là hiểu công việc. Mô tả công việc thường viết gọn, và chỉ khi nói chuyện với người đang quản lý vị trí đó, bạn mới biết một ngày làm việc thật trông thế nào, ai sẽ giao việc cho bạn, áp lực nằm ở đâu. Những thông tin này cần cho chính bạn khi quyết định nhận việc, không chỉ để gây ấn tượng.
Mục đích thứ hai là cho người tuyển thấy bạn đã nghĩ nghiêm túc về việc làm ở đây. Một câu hỏi cụ thể về công việc cho thấy bạn đã hình dung mình ở vị trí đó. Ngược lại, không có câu hỏi nào hoặc chỉ hỏi về ngày nghỉ, giờ về, đôi khi làm người tuyển nghĩ bạn chưa thật sự quan tâm tới công việc.
Hai mục đích này đi cùng nhau. Câu hỏi tốt là câu bạn thật sự muốn biết câu trả lời. Đừng chuẩn bị những câu hỏi nghe có vẻ thông minh mà bạn không quan tâm tới đáp án; người phỏng vấn thường nhận ra.
Nhóm 1: công việc hằng ngày
Đây là nhóm quan trọng nhất và nên có ít nhất hai câu trong danh sách. Vài câu gợi ý để bạn chỉnh theo vị trí:
- "Một ngày làm việc bình thường của người ở vị trí này thường gồm những việc gì?"
- "Trong các trách nhiệm ghi trong mô tả, việc nào chiếm nhiều thời gian nhất?"
- "Trong ba tháng đầu, người mới thường được giao những việc gì trước?"
- "Khó khăn lớn nhất mà người ở vị trí này hay gặp là gì?"
- "Vị trí này đang tuyển thay người cũ hay là vị trí mới mở?"
Câu cuối hỏi một cách nhẹ nhàng, không cần hỏi vì sao người cũ nghỉ. Câu trả lời cho bạn biết nhiều: vị trí mới mở có thể chưa có quy trình rõ; vị trí thay người thì có thể có người bàn giao, có tài liệu cũ.
Nếu chỉ được hỏi một câu, câu "ba tháng đầu người mới thường được giao những việc gì" thường có ích nhất, vì nó vừa cho bạn thông tin thực tế, vừa cho người tuyển thấy bạn đang nghĩ về chuyện bắt tay vào làm.
Nhóm 2 và 3: cách đánh giá và nhóm làm việc
Hai nhóm này giúp bạn biết mình sẽ được nhìn nhận thế nào và làm việc với ai:
- Cách đánh giá: "Sau thời gian thử việc, anh/chị đánh giá người mới dựa trên những tiêu chí nào?"
- Cách đánh giá: "Theo anh/chị, người làm tốt vị trí này khác người làm ở mức bình thường ở điểm nào?"
- Nhóm làm việc: "Em sẽ báo cáo trực tiếp cho ai, và nhóm hiện có bao nhiêu người?"
- Nhóm làm việc: "Vị trí này phối hợp thường xuyên với những bộ phận nào?"
- Nhóm làm việc: "Khi người mới gặp vướng mắc, thường sẽ hỏi ai?"
Câu "người làm tốt khác người bình thường ở điểm nào" là một trong những câu hữu ích nhất bạn có thể hỏi. Câu trả lời cho bạn biết thẳng điều người quản lý coi trọng, thứ thường không có trong mô tả công việc.
Với nhóm làm việc, chọn câu tuỳ người bạn gặp. Nếu người phỏng vấn là quản lý trực tiếp, hỏi về nhóm và cách họ giao việc. Nếu là người phòng nhân sự, họ có thể không biết chi tiết công việc hằng ngày; hỏi họ về quy trình và các vòng tiếp theo.
Nhóm 4: bước tiếp theo
Một câu trong nhóm này nên luôn có mặt, thường để hỏi cuối cùng:
- "Sau buổi hôm nay, quy trình tuyển còn những bước nào ạ?"
- "Khoảng bao lâu thì em có thể nhận được phản hồi?"
- "Nếu cần bổ sung thông tin hay giấy tờ gì, em nên gửi cho ai ạ?"
- "Em có thể liên hệ lại với anh/chị qua email hay số điện thoại nào nếu có câu hỏi thêm ạ?"
Câu hỏi về bước tiếp theo giúp bạn biết khi nào nên chờ và khi nào có thể hỏi lại, thay vì lo lắng không biết bao giờ có kết quả. Ghi câu trả lời vào bảng theo dõi đơn ứng tuyển ngay sau buổi phỏng vấn.
Nếu người phỏng vấn đã tự nói về các bước tiếp theo trong buổi gặp, đừng hỏi lại câu đó; chọn một câu khác trong danh sách. Hỏi lại điều vừa được nói khiến bạn có vẻ không lắng nghe.
Ở các doanh nghiệp nhỏ, câu trả lời về thời gian phản hồi thường mang tính ước lượng, như "chắc khoảng tuần sau". Ghi lại đúng như vậy, và nếu quá mốc đó vài ngày mà chưa có tin, bạn có căn cứ để hỏi lại một cách lịch sự.
Ví dụ danh sách cho hai vị trí khác nhau
Danh sách nên được chỉnh theo vị trí và người bạn gặp. Hai ví dụ giả định dưới đây cho thấy cùng bốn nhóm nhưng câu hỏi khác hẳn:
| Nhóm | Nhân viên kế toán ở công ty thương mại | Nhân viên bán hàng ở cửa hàng điện máy |
|---|---|---|
| Công việc hằng ngày | Mỗi tháng thời điểm nào bận nhất, việc gì chiếm nhiều thời gian nhất | Một ca thường có bao nhiêu người đứng quầy, giờ nào đông khách nhất |
| Cách đánh giá | Sau thử việc, đánh giá dựa vào độ chính xác hay tiến độ báo cáo | Chỉ tiêu tính theo cá nhân hay theo cả cửa hàng |
| Nhóm làm việc | Phòng kế toán có mấy người, ai kiểm tra số liệu của người mới | Ai hướng dẫn sản phẩm cho người mới trong tuần đầu |
| Bước tiếp theo | Còn vòng phỏng vấn với kế toán trưởng không | Có buổi làm thử không, làm thử có tính công không |
Để ý ở cột bán hàng, câu hỏi thực tế hơn và gắn với ca làm, chỉ tiêu, người hướng dẫn. Ở cột kế toán, câu hỏi xoay quanh nhịp tháng và việc kiểm tra số liệu. Không có danh sách nào dùng chung được cho mọi vị trí; đó là lý do nên lập danh sách mới cho mỗi buổi phỏng vấn, dù chỉ mất mười lăm phút.
Khi lập danh sách, đọc lại bảng câu hỏi bạn đoán từ mô tả công việc. Những dòng mà bạn chưa hiểu rõ công việc thật là nguồn tốt nhất cho câu hỏi của bạn: câu bạn thắc mắc khi đọc mô tả thường cũng là câu người tuyển sẵn lòng giải thích.
Câu nên hỏi ngay và câu nên để sau
Một số câu hỏi chính đáng nhưng thời điểm hỏi rất quan trọng. Bảng dưới gợi ý thời điểm hợp lý:
| Chủ đề | Vòng đầu | Khi đã có lời mời hoặc vòng cuối |
|---|---|---|
| Công việc hằng ngày, nhóm, cách đánh giá | Nên hỏi | Hỏi sâu thêm nếu cần |
| Lương | Chỉ khi người tuyển nhắc tới hoặc tin không có thông tin gì | Hỏi rõ con số, cách tính, kỳ trả |
| Ngày nghỉ, giờ làm, làm thêm giờ | Hỏi ngắn nếu tin không ghi rõ | Hỏi chi tiết và đối chiếu thư mời |
| Thời gian thử việc, hợp đồng, bảo hiểm | Có thể hỏi chung | Đọc kỹ trong thư mời, hỏi lại chỗ chưa rõ |
| Cơ hội thăng tiến | Hỏi nhẹ về con đường phát triển của vị trí | Hỏi cụ thể hơn nếu quan trọng với bạn |
Hỏi về lương, ngày nghỉ, bảo hiểm không có gì sai; đó là thông tin bạn cần. Vấn đề chỉ nằm ở thứ tự: nếu đó là những câu duy nhất bạn hỏi ở vòng đầu, người tuyển dễ nghĩ bạn chỉ quan tâm tới quyền lợi. Hỏi về công việc trước, quyền lợi sau, thường cân bằng hơn.
Muốn có thêm ý cho danh sách câu hỏi, đọc vài tin tuyển dụng cùng vị trí ở nơi khác, chẳng hạn trên mangvieclam.com, để thấy những điều người ta thường nêu rõ mà tin của nơi bạn sắp gặp lại bỏ trống.
Ghi danh sách vào sổ và chọn câu tại chỗ
Viết tám đến mười câu vào trang cuối của cuốn sổ bạn mang theo, chia theo bốn nhóm. Đánh dấu sao ba câu bạn muốn hỏi nhất. Trong buổi phỏng vấn, khi người tuyển đã trả lời một câu trong danh sách mà bạn chưa hỏi, gạch câu đó đi. Đến cuối buổi, bạn chỉ còn những câu chưa được trả lời để chọn.
Mở sổ ra xem danh sách khi được hỏi "em có câu hỏi gì không" là hoàn toàn bình thường. Câu "dạ em có chuẩn bị vài câu, em xin phép xem lại" còn cho thấy bạn đã chuẩn bị nghiêm túc. Hỏi hai ba câu là vừa; nếu người phỏng vấn còn thời gian và có vẻ thoải mái, có thể hỏi thêm một câu.
Trong lúc nghe trả lời, ghi lại vài chữ chính. Những ghi chép này sẽ có ích khi bạn viết tin cảm ơn sau phỏng vấn, khi so sánh giữa các nơi, và khi đọc thư mời nhận việc để đối chiếu điều đã được nói với điều được viết.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải đặt câu hỏi cuối buổi phỏng vấn không?
Không bắt buộc, nhưng gần như luôn nên có ít nhất một câu. Nếu mọi điều bạn muốn biết đã được trả lời trong buổi gặp, cứ nói vậy và cảm ơn, kèm một câu hỏi về bước tiếp theo.
Hỏi bao nhiêu câu là vừa?
Hai ba câu là phổ biến. Nhiều hơn nếu người phỏng vấn còn thời gian và chủ động mời hỏi thêm. Để ý thời lượng buổi gặp; nếu đã quá giờ dự kiến, chỉ hỏi một câu quan trọng nhất.
Có nên hỏi người phỏng vấn về trải nghiệm của chính họ ở công ty?
Được, nếu hỏi nhẹ nhàng, ví dụ điều họ thấy quý nhất khi làm ở đây. Câu này thường làm không khí cởi mở hơn. Tránh câu riêng tư hoặc đặt họ vào thế khó như hỏi họ có định nghỉ không.
Câu hỏi nào nên tránh ở vòng đầu?
Những câu chỉ cần đọc tin tuyển dụng là biết, câu chỉ xoay quanh quyền lợi khi chưa hỏi gì về công việc, câu về tin đồn hay chuyện nội bộ công ty, và câu so sánh trực tiếp với đối thủ cạnh tranh.
Phỏng vấn ở cửa hàng, quán ăn thì có cần chuẩn bị câu hỏi không?
Nên có vài câu ngắn: ca làm cụ thể, ai hướng dẫn những ngày đầu, cách tính công, ngày nhận lương. Ở các vị trí này, câu hỏi thực tế được đánh giá cao hơn câu hỏi về định hướng lâu dài.
Có nên hỏi về lý do người cũ nghỉ việc không?
Có thể hỏi gián tiếp bằng câu vị trí này là thay người hay mới mở. Hỏi thẳng lý do người cũ nghỉ dễ làm người phỏng vấn khó xử, vì đó có thể là chuyện riêng của người khác.