Một danh sách 20–30 nơi bạn thật sự muốn làm, chia theo mức ưu tiên, giúp tìm việc nhanh hơn và đỡ mệt hơn so với việc đọc tin nào nộp tin đó. Danh sách đặt bạn vào thế chủ động: thay vì chờ tin xuất hiện, bạn biết trước mình muốn vào đâu, theo dõi khi họ tuyển, và chuẩn bị lời ứng tuyển kỹ hơn cho từng chỗ.
Bài này chỉ cách lập danh sách đó từ con số không: chọn tiêu chí, tìm tên các nơi làm việc từ nhiều nguồn, chấm nhanh để chia ba nhóm, và giữ cho danh sách luôn cập nhật. Cách làm hợp với cả người tìm việc văn phòng lẫn người tìm việc ở cửa hàng, nhà máy, dịch vụ.
Bốn tiêu chí lọc trước khi ghi tên bất kỳ chỗ nào
Khu vực và đường đi. Tính thời gian đi lại thật, vào giờ cao điểm, bằng phương tiện bạn có. Một chỗ làm cách nhà mười cây số có thể là hai mươi phút hoặc một tiếng tuỳ tuyến đường. Đặt một ngưỡng cho mình, ví dụ không quá bốn mươi lăm phút mỗi chiều, và loại ngay những nơi vượt ngưỡng.
Ca làm và lịch. Giờ hành chính, ca xoay, ca đêm, làm cuối tuần. Biết mình nhận được loại nào trước khi ghi tên, vì nhiều ngành gắn với một kiểu ca: nhà máy thường xoay ca, bán lẻ thường làm cuối tuần, văn phòng thường giờ hành chính.
Ngành và loại việc. Nhóm vị trí bạn nhắm, như kế toán, kho, bán hàng, hành chính, và ngành bạn muốn làm, như thực phẩm, điện máy, xây dựng. Cùng một vị trí kế toán nhưng ở công ty xây dựng và ở chuỗi bán lẻ là hai công việc khá khác nhau.
Quy mô. Doanh nghiệp lớn thường có quy trình rõ, nhiều vòng tuyển, phân việc hẹp. Doanh nghiệp nhỏ thường tuyển nhanh hơn, giao việc rộng hơn, ít quy trình. Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối; chọn theo kiểu làm việc bạn hợp và giai đoạn bạn đang ở.
Tìm tên các nơi làm việc từ đâu
Danh sách tốt có tên từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ từ những tin đang tuyển hôm nay. Một vài nguồn dễ dùng:
- Tin tuyển dụng cũ và mới: một công ty từng tuyển vị trí của bạn nhiều lần là công ty có nhu cầu lặp lại. Ghi tên họ dù hiện tại chưa có tin.
- Đi một vòng khu vực bạn muốn làm: các khu công nghiệp, tuyến phố có nhiều văn phòng, trung tâm thương mại. Ghi lại tên những nơi có vẻ đúng ngành.
- Nhà cung cấp và khách hàng của chỗ làm cũ: những doanh nghiệp này cùng chuỗi ngành, cần kỹ năng gần giống bạn.
- Hỏi người đang làm cùng nghề: chỉ để biết tên những nơi họ thấy làm việc tử tế, không phải để xin việc.
- Trang giới thiệu, trang tuyển dụng riêng của doanh nghiệp: nhiều công ty đăng vị trí ở đó trước hoặc thay cho các trang chung.
- Hội chợ việc làm, ngày hội tuyển dụng ở trường: nơi gặp nhiều doanh nghiệp một lúc, ghi tên kể cả khi họ không tuyển đúng vị trí của bạn.
Muốn có thêm tên theo ngành và khu vực, có thể tham khảo các tin đang đăng trên mangvieclam.com rồi ghi lại những nơi khớp tiêu chí, kể cả nơi chưa có tin đúng vị trí.
Mục tiêu giai đoạn này là có khoảng bốn mươi đến năm mươi cái tên thô, chưa cần chọn lọc. Bước sau mới gạn xuống còn hai ba mươi.
Chấm nhanh và chia ba nhóm
Với mỗi cái tên, chấm ba ô đơn giản: khớp tiêu chí (đi lại, ca, ngành), mức bạn muốn làm ở đó, và khả năng bạn đáp ứng yêu cầu. Dùng ba mức cao – vừa – thấp, không cần điểm số chi tiết:
| Nhóm | Đặc điểm | Cách xử lý |
|---|---|---|
| A — ưu tiên | Khớp tiêu chí, rất muốn làm, đáp ứng được phần lớn yêu cầu | Theo dõi sát, lời ứng tuyển viết riêng, tìm hiểu kỹ trước khi nộp |
| B — đáng nộp | Khớp tiêu chí, muốn làm ở mức vừa | Nộp khi có tin, lời ứng tuyển có một câu riêng |
| C — dự phòng | Khớp một phần, hoặc đáp ứng yêu cầu còn thiếu | Nộp khi nhóm A, B ít tin; xem lại sau vài tuần |
| Loại | Vượt ngưỡng đi lại, ca không nhận được, ngành không muốn | Gạch tên, không tốn thêm thời gian |
Tỷ lệ hợp lý thường là khoảng năm đến tám tên nhóm A, mười đến mười lăm tên nhóm B, phần còn lại nhóm C. Nếu nhóm A có tới hai mươi tên, nghĩa là bạn chưa đủ khắt khe; nếu không có tên nào, có thể tiêu chí quá hẹp hoặc nguồn tìm tên quá ít.
Ví dụ giả định: anh Phong, nhân viên kho ba năm kinh nghiệm, lập được 46 cái tên. Sau khi loại những nơi quá xa và chỉ có ca đêm, còn 28. Trong đó 6 nơi nhóm A là các kho lạnh và kho thực phẩm trong bán kính ba mươi phút, đúng mảng anh đã làm.
Giữ danh sách sống: cập nhật mỗi tuần
Danh sách không phải thứ lập một lần rồi để đó. Mỗi tuần dành khoảng nửa tiếng để làm ba việc: kiểm xem nhóm A, B có tin tuyển mới không; thêm những cái tên mới phát hiện; và chuyển nhóm cho những nơi đã thay đổi, ví dụ một nơi nhóm B vừa mở chi nhánh gần nhà bạn thì lên nhóm A, một nơi nhóm A vừa đổi sang làm ca đêm thì xuống nhóm C hoặc loại.
Danh sách nơi muốn ứng tuyển khác với bảng theo dõi đơn đã nộp. Danh sách là những nơi bạn nhắm, kể cả khi họ chưa tuyển. Bảng theo dõi là những đơn bạn đã gửi và trạng thái của chúng. Hai thứ có thể nằm chung một tệp, hai trang khác nhau. Khi một nơi trong danh sách có tin tuyển và bạn nộp, chép dòng đó sang bảng theo dõi.
Một lợi ích ít được nói tới: khi danh sách có tên rõ, bạn bắt đầu để ý những nơi đó trong đời thường, nghe người khác nhắc tới, thấy họ trên báo, đi ngang qua văn phòng. Những mẩu thông tin nhỏ đó giúp lời ứng tuyển và buổi phỏng vấn sau này cụ thể hơn nhiều.
Những lỗi hay gặp khi lập danh sách
Chỉ ghi những cái tên nổi tiếng. Danh sách toàn những doanh nghiệp ai cũng biết đồng nghĩa với cạnh tranh đông nhất. Nhiều công ty vừa và nhỏ, ít người biết tên, lại tuyển đều và tuyển nhanh. Cân bằng giữa tên quen và tên lạ giúp danh sách thực tế hơn.
Chấm mức "muốn làm" theo cảm tính bên ngoài. Văn phòng đẹp, trang giới thiệu bắt mắt không nói lên cách người ta làm việc bên trong. Khi chấm, ưu tiên những gì bạn biết từ người đã làm ở đó, từ cách họ viết tin tuyển, từ thời gian họ hoạt động, hơn là ấn tượng đầu.
Không bao giờ gạch tên. Có người giữ mọi cái tên vì tiếc, rồi danh sách phình lên tới bảy tám chục dòng, không còn ưu tiên gì. Gạch tên những nơi không còn khớp cũng là một việc cần làm mỗi tuần.
Lập danh sách rồi không dùng. Danh sách đẹp nằm trong máy mà mỗi sáng vẫn mở trang tuyển dụng và nộp theo phản xạ thì cũng như không có. Gắn danh sách vào nhịp làm việc hằng ngày: mỗi lần nộp, tự hỏi nơi này nằm ở nhóm nào.
Đưa vào danh sách những nơi chưa kiểm. Một cái tên chỉ thấy qua một tin đăng ở nhóm mạng xã hội, không rõ địa chỉ, không rõ hoạt động gì, chưa nên vào nhóm A hay B. Để nó ở nhóm chờ kiểm cho tới khi bạn biết thêm.
Ứng tuyển vào nơi chưa đăng tin: được không
Với nhóm A, có thể gửi một lời ứng tuyển chủ động dù họ chưa đăng tin, nếu doanh nghiệp có địa chỉ email tuyển dụng hoặc mục "gửi hồ sơ" trên trang của họ. Tỷ lệ phản hồi thường thấp hơn nộp theo tin, nhưng khi có phản hồi thì cạnh tranh ít hơn, vì bạn không phải đứng cùng hàng trăm đơn khác.
Lời ứng tuyển chủ động cần ngắn hơn và cụ thể hơn: bạn làm được việc gì, vì sao chọn nơi này, và một câu mở để họ giữ hồ sơ khi có nhu cầu. Đừng gửi hàng loạt cùng một thư cho mọi nơi trong danh sách; chỉ gửi cho nhóm A, mỗi nơi một thư viết riêng.
Với cửa hàng, quán, xưởng nhỏ, cách chủ động hiệu quả hơn thường là đến tận nơi hỏi trong giờ vắng khách. Cách nói chuyện khi xin việc trực tiếp có bài riêng trên trang. Dù dùng cách nào, ghi lại ngày đã liên hệ để không gửi lặp lại quá sớm.
Câu nói mẫu khi dùng danh sách
Vài câu dùng được khi bạn bắt đầu đi hỏi và liên hệ các nơi trong danh sách:
- Hỏi người cùng nghề để thêm tên: "Chị làm kế toán lâu năm, chị thấy khu này có công ty nào làm việc rõ ràng, trả lương đúng hẹn không? Em đang lập danh sách để nộp hồ sơ."
- Thư ứng tuyển chủ động gửi nơi chưa đăng tin: "Em là Lê Thảo, có hai năm làm nhân viên kho thực phẩm. Em biết công ty có kho lạnh ở khu vực này và rất muốn được làm việc tại đây. Nếu công ty có nhu cầu tuyển vị trí kho trong thời gian tới, mong anh/chị giữ hồ sơ của em."
- Gọi hỏi về một vị trí từng tuyển: "Dạ em thấy trước đây công ty có tuyển nhân viên giao nhận. Cho em hỏi hiện tại bên mình còn nhận hồ sơ cho vị trí này không ạ?"
Những câu này không xin xỏ, không gây áp lực, và để lại cho người nghe quyền nói không. Đó là lý do người ta dễ trả lời chúng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Danh sách bao nhiêu tên là vừa?
Khoảng hai mươi đến ba mươi tên sau khi lọc là dễ theo dõi với người tìm việc toàn thời gian. Người đang đi làm có thể giữ ít hơn, mười lăm đến hai mươi. Nhiều hơn thì khó viết lời ứng tuyển riêng cho từng nơi.
Có nên đưa những công ty quá lớn, khó vào vào danh sách không?
Có thể để một hai tên trong nhóm A hoặc B nếu bạn đáp ứng phần lớn yêu cầu. Nhưng đừng để cả danh sách toàn những nơi khó vào. Cân bằng giữa nơi bạn rất muốn và nơi bạn có khả năng được nhận cao.
Làm sao biết một nơi làm việc tử tế trước khi ghi tên?
Hỏi người đang hoặc từng làm ở đó, đọc kỹ tin tuyển dụng cũ của họ, xem họ hoạt động bao lâu. Phần kiểm tra pháp lý và dấu hiệu bất thường của doanh nghiệp tuyển dụng có các trang chuyên về an toàn khi ứng tuyển.
Dùng sổ tay hay bảng tính để giữ danh sách?
Loại nào bạn mở thường xuyên thì dùng loại đó. Bảng tính tiện sắp xếp và lọc nhóm; sổ tay tiện ghi nhanh khi đi đường. Điều quan trọng là có một chỗ duy nhất, không rải rác nhiều nơi.
Nếu một nơi nhóm A từ chối thì làm gì với tên đó?
Ghi lại ngày và lý do nếu biết, chuyển sang nhóm theo dõi lâu. Sau vài tháng, khi bạn có thêm kinh nghiệm hoặc họ tuyển vị trí khác, có thể ứng tuyển lại. Một lần từ chối không có nghĩa là đóng cửa vĩnh viễn.