Nguyên tắc dễ dùng nhất khi chọn trang phục đi phỏng vấn là mặc nhỉnh hơn một bậc so với người đang làm đúng vị trí đó mặc đi làm hằng ngày, và luôn sạch, gọn, vừa người. Nơi mọi người mặc áo phông thì bạn mặc áo có cổ; nơi mọi người mặc sơ mi thì bạn mặc sơ mi chỉn chu, có thể thêm áo khoác nhẹ; nơi mọi người mặc vest thì bạn mặc vest.
Trang phục không quyết định bạn được nhận hay không, nhưng nó là thứ người phỏng vấn nhìn thấy trước khi bạn nói câu đầu tiên. Bài này đưa ra gợi ý theo từng nhóm ngành, những chi tiết hay bị quên, cách xử lý khi phải đi xe máy giữa trời nắng mưa, và cách hỏi người tuyển khi không chắc. Không cần mua sắm tốn kém: phần lớn trường hợp, đồ bạn đang có là đủ nếu chọn đúng và giữ gọn.
Vì sao "nhỉnh hơn một bậc" mà không phải "càng trang trọng càng tốt"
Mặc quá trang trọng so với nơi làm việc cũng gây khoảng cách, giống như mặc quá xuề xoà. Một ứng viên mặc vest đen thắt cà vạt đến phỏng vấn vị trí phụ bếp hay thợ phụ ở xưởng có thể bị nghĩ là chưa hiểu công việc. Ngược lại, mặc quần ngắn, dép lê đến phỏng vấn ở văn phòng luật thì gần như chắc bị trừ điểm về tác phong.
Mặc nhỉnh hơn một bậc cho người phỏng vấn hai thông điệp cùng lúc: bạn hiểu môi trường ở đây, và bạn coi buổi gặp này là quan trọng. Đó là lý do nguyên tắc này dùng được cho mọi ngành, từ văn phòng tới cửa hàng, nhà xưởng.
Làm sao biết người ở đó mặc gì? Ghé qua nơi làm việc vào giờ hành chính nếu là cửa hàng hay văn phòng có mặt tiền; xem ảnh hoạt động trên trang giới thiệu của công ty; hỏi người quen làm cùng ngành; hoặc hỏi thẳng người tuyển khi xác nhận lịch. Câu hỏi về trang phục không làm bạn kém đi; nó cho thấy bạn chu đáo.
Gợi ý trang phục theo nhóm ngành
Bảng dưới là điểm xuất phát. Mỗi công ty có văn hoá riêng, nên điều chỉnh theo những gì bạn quan sát được:
| Nhóm ngành, vị trí | Người ở đó thường mặc | Gợi ý khi đi phỏng vấn |
|---|---|---|
| Ngân hàng, bảo hiểm, luật, kiểm toán | Sơ mi, quần âu, áo vest khi gặp khách | Sơ mi sáng màu, quần âu hoặc chân váy công sở, áo vest hoặc blazer, giày da |
| Văn phòng thương mại, hành chính | Sơ mi, áo kiểu công sở, quần âu | Sơ mi hoặc áo kiểu có cổ, quần âu hoặc chân váy dài vừa, giày kín mũi |
| Công nghệ, thiết kế, truyền thông | Áo phông, áo có cổ, quần bò | Áo có cổ hoặc sơ mi đơn giản, quần bò sẫm màu gọn gàng, giày sạch |
| Khách sạn, nhà hàng, tiếp tân | Đồng phục chỉn chu | Sơ mi trắng hoặc sáng màu, quần âu sẫm, giày đen sạch; tóc gọn |
| Bán lẻ, cửa hàng | Đồng phục áo thun của cửa hàng | Áo có cổ hoặc áo kiểu đơn giản, quần dài gọn, giày thể thao sạch hoặc giày kín |
| Kho, xưởng, sản xuất | Đồng phục bảo hộ, giày bảo hộ | Áo có cổ, quần dài, giày kín đế bằng; tránh váy, tránh dép |
| Kỹ thuật công trường | Bảo hộ lao động khi ra công trường | Sơ mi hoặc áo có cổ, quần dài, giày kín; nếu có thể được dẫn ra công trường thì hỏi trước có cần mang giày bảo hộ |
Những gợi ý trên không phân biệt nam hay nữ; mỗi người chọn kiểu mình thoải mái trong khung đó. Điều quan trọng là đồ vừa người, không quá chật hay quá rộng, không nhăn, không phai màu, không có vết bẩn.
Ở nhà xưởng, kho bãi, người phỏng vấn đôi khi dẫn ứng viên đi xem khu làm việc. Giày kín, đế bằng và quần dài giúp bạn đi lại an toàn và không lúng túng.
Những chi tiết hay bị quên
Giày. Người ta để ý giày nhiều hơn bạn nghĩ. Giày bụi, mòn gót, dây lỏng làm cả bộ đồ mất điểm. Lau giày tối hôm trước; với giày vải, chọn đôi sạch nhất.
Tóc và móng tay. Tóc gọn, không che mặt khi cúi xuống ghi chép. Móng tay cắt gọn, sạch. Với các vị trí liên quan tới thực phẩm, chăm sóc, đây là chi tiết người tuyển kiểm rất kỹ.
Mùi. Nước hoa quá đậm trong một phòng họp nhỏ gây khó chịu. Mùi thuốc lá, mùi đồ ăn bám trên áo cũng vậy. Mặc đồ đã giặt, dùng nước hoa thật nhẹ hoặc không dùng.
Phụ kiện. Đồng hồ, trang sức đơn giản là được. Nhiều vòng tay kêu leng keng khi gõ phím hay ghi chép làm phân tán người nghe.
Túi. Một chiếc túi hoặc ba lô gọn đủ để đựng sổ, giấy tờ, chai nước. Túi quá to hoặc túi nilon đựng hồ sơ trông vội vàng.
Điện thoại. Không phải trang phục nhưng hay bị quên: để im lặng hoàn toàn, cất trong túi, không đặt lên bàn phỏng vấn.
Đi xe máy giữa trời nắng, mưa mà vẫn gọn
Với phần lớn người đi phỏng vấn ở thành phố, xe máy là phương tiện chính, và đó là nơi trang phục dễ hỏng nhất. Áo sơ mi nhăn vì áo khoác chống nắng, tóc bẹp vì mũ bảo hiểm, giày ướt vì mưa, áo thấm mồ hôi sau ba mươi phút giữa trưa nắng.
Một vài cách xử lý thực tế: mặc áo chống nắng mỏng, rộng, cởi ra ngay khi tới nơi; mang theo một chiếc lược nhỏ và vài tờ giấy thấm; đi giày dép khác trên đường và thay giày ở chỗ gửi xe nếu trời mưa lớn; luôn có áo mưa trong cốp, kể cả khi trời đang nắng. Đến khu vực sớm hai mươi đến ba mươi phút, ngồi ở một quán nước hoặc sảnh để chỉnh lại quần áo, lau mồ hôi, uống nước trước khi vào.
Nếu phải đi xa, ví dụ phỏng vấn ở khu công nghiệp ngoài thành phố, có thể mặc đồ thường trên đường và mang theo áo sơ mi gấp gọn trong túi để thay. Hỏi bảo vệ chỗ thay đồ hoặc dùng nhà vệ sinh công cộng gần đó. Người phỏng vấn ở khu công nghiệp thường hiểu chuyện ứng viên đi đường xa.
Phỏng vấn trực tuyến: mặc gì cho lên hình
Phỏng vấn qua video vẫn cần ăn mặc như đi gặp trực tiếp, ít nhất là phần trên người. Tránh mặc phần trên chỉn chu, phần dưới là quần ngủ: nhiều trường hợp ứng viên phải đứng dậy lấy giấy tờ hay chỉnh lại máy, và phần không định cho ai thấy lại xuất hiện trên màn hình.
Màu trơn, sáng vừa phải lên hình tốt hơn hoạ tiết sọc nhỏ, ca rô dày, vì những hoạ tiết đó dễ bị nhoè trên camera. Màu áo nên khác màu tường phía sau để bạn không "chìm" vào nền. Ánh sáng nên chiếu từ phía trước mặt, không đặt cửa sổ sáng sau lưng.
Thử trước một ngày bằng camera của chính thiết bị bạn sẽ dùng, mặc đúng bộ đồ định mặc, ngồi đúng chỗ định ngồi. Nhìn hình của mình trên màn hình vài phút để chỉnh góc máy, ánh sáng, cổ áo. Cách chuẩn bị đầy đủ cho phỏng vấn qua video có ở chuyên mục các vòng phỏng vấn.
Vài hoàn cảnh đặc biệt
Ngày hội việc làm, phỏng vấn nhóm. Bạn sẽ đứng, đi lại, nói chuyện với nhiều người trong vài tiếng. Chọn giày êm chân, đồ không quá nóng, túi đeo gọn để rảnh tay cầm hồ sơ. Vẫn giữ mức chỉn chu của ngành bạn nhắm tới, vì người tuyển ở đó nhìn bạn đúng như ở văn phòng.
Hẹn gặp ở quán cà phê. Một số người tuyển ở doanh nghiệp nhỏ hẹn ứng viên ra quán. Không khí thoải mái hơn nhưng đây vẫn là buổi phỏng vấn; mặc như khi đến văn phòng của họ. Nếu địa điểm hẹn có vẻ bất thường, xem thêm phần cảnh giác ở các trang chuyên về an toàn khi ứng tuyển.
Buổi làm thử. Với vị trí phục vụ, phụ bếp, bán hàng, kho, buổi gặp đôi khi có phần làm thử. Hỏi trước để mặc đồ làm được việc: giày chống trơn cho bếp, quần dài co giãn cho kho, tóc buộc gọn. Đồ đẹp mà không làm được việc sẽ làm bạn lúng túng.
Phỏng vấn vòng hai, vòng cuối. Giữ mức trang phục tương đương vòng đầu hoặc nhỉnh hơn nếu biết sẽ gặp cấp quản lý cao hơn. Không cần đổi phong cách hoàn toàn; sự nhất quán giữa các vòng cũng là một điểm cộng.
Câu nói mẫu: hỏi về trang phục khi không chắc
Hỏi về trang phục là câu hỏi bình thường, đặc biệt khi bạn không biết văn hoá nơi đó. Vài cách hỏi:
- Khi xác nhận lịch: "Dạ cho em hỏi thêm, buổi phỏng vấn bên mình có yêu cầu gì về trang phục không ạ?"
- Khi biết có thể được dẫn đi xem xưởng: "Dạ nếu buổi phỏng vấn có phần đi xem khu sản xuất, em có cần mang giày bảo hộ hay đồ gì riêng không ạ?"
- Khi hỏi người quen trong ngành: "Anh làm ở khu công nghiệp lâu rồi, đi phỏng vấn vị trí tổ trưởng chuyền thì người ta thường mặc thế nào cho hợp ạ?"
- Khi đến nơi mà thấy mình mặc lệch: không cần xin lỗi hay giải thích. Nếu được hỏi, một câu nhẹ như "dạ em không rõ quy định trang phục bên mình nên chọn mặc gọn gàng" là đủ, rồi tập trung vào buổi phỏng vấn.
Câu cuối đáng nhớ: mặc hơi lệch hiếm khi là lý do bị loại, còn lúng túng vì chuyện đó trong suốt buổi phỏng vấn thì có thể làm bạn trả lời kém đi. Một khi đã ngồi xuống, quên chuyện quần áo đi và tập trung vào câu hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mua đồ mới để đi phỏng vấn không?
Thường không cần. Một bộ đồ sẵn có, sạch, vừa người, được ủi phẳng là đủ cho phần lớn vị trí. Chỉ cân nhắc mua khi bạn thật sự không có bộ nào phù hợp với ngành, và khi đó chọn món dùng lại được khi đi làm.
Có nên mặc đồng phục trường hoặc áo của chỗ làm cũ không?
Không nên mặc áo có biểu tượng của chỗ làm cũ hay của trường, trừ khi đó là ngày hội việc làm do trường tổ chức. Áo có biểu tượng của nơi khác dễ gây cảm giác lệch lạc trong buổi gặp.
Có hình xăm thì có nên che đi không?
Tuỳ ngành và văn hoá công ty. Ở nơi có quy định trang phục chặt như ngân hàng, khách sạn, nhiều người chọn mặc áo tay dài khi phỏng vấn. Ở các ngành sáng tạo, điều này ít được để ý. Khi không chắc, che bằng trang phục là lựa chọn an toàn.
Trang điểm khi đi phỏng vấn thế nào là vừa?
Nhẹ nhàng, tự nhiên, giống như khi đi làm hằng ngày ở một văn phòng. Không bắt buộc với bất kỳ ai. Với vị trí tiếp xúc khách ở khách sạn, cửa hàng mỹ phẩm, người tuyển có thể quan tâm hơn tới vẻ chỉn chu tổng thể.
Phỏng vấn ở công ty có văn hoá rất thoải mái thì mặc quần bò được không?
Được, nếu bạn biết chắc người ở đó mặc như vậy. Chọn quần bò sẫm màu, không rách, phối với áo có cổ hoặc sơ mi đơn giản. Vẫn giữ nguyên tắc nhỉnh hơn một bậc.
Trời mưa đến nơi bị ướt thì xử lý sao?
Đến sớm để có thời gian lau khô, chỉnh trang. Nếu vẫn ướt, một câu nhẹ khi gặp lễ tân hoặc người phỏng vấn là đủ, không cần xin lỗi nhiều. Người tuyển thường thông cảm, và họ quan tâm tới cách bạn bình tĩnh xử lý hơn.