Phần lớn những người tìm việc lâu không mắc một lỗi lớn mà mắc vài thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày: không rõ mình đang tìm loại việc gì, tìm theo cảm hứng lúc nhiều lúc không, chỉ dựa vào một kênh, dừng hẳn khi có một lịch phỏng vấn, và nhận lời vội vì sợ. Từng thói quen không gây hậu quả ngay, nhưng cộng lại có thể làm quãng tìm việc dài thêm vài tháng.
Bài này không bàn chuyện vì sao hồ sơ không được gọi (đã có bài chẩn đoán riêng trên trang). Ở đây là nhịp và cách tổ chức cả quãng thời gian đi tìm việc: từ lúc quyết định tìm cho tới lúc ký nhận một chỗ. Mỗi thói quen kèm cách sửa cụ thể, và cuối bài có vài câu nói giúp bạn trả lời khéo những câu hỏi thăm khiến người đang tìm việc mệt nhất.
Thói quen 1 và 2: tìm "việc gì cũng được" và tìm theo cảm hứng
Không định rõ loại việc. Câu "việc gì cũng được, miễn ổn định" nghe linh hoạt nhưng thực tế làm việc tìm khó hơn. Bạn không biết đọc tin nào, lời ứng tuyển viết cho ai, buổi phỏng vấn kể kinh nghiệm gì. Người tuyển dụng cũng cảm nhận được ứng viên không biết mình muốn gì. Cách sửa: chọn một đến hai nhóm vị trí chính, ví dụ "nhân viên kho hoặc giao nhận khu vực phía tây thành phố", và một nhóm dự phòng. Ba nhóm là đủ rộng mà vẫn viết được lời ứng tuyển tốt.
Tìm theo cảm hứng. Hôm tâm trạng tốt nộp mười lăm đơn, rồi ba ngày sau không mở tin nào. Kiểu nhịp này khiến bạn bỏ lỡ những tin mới đăng, quên trả lời cuộc gọi, và mỗi lần quay lại phải nhớ lại từ đầu. Cách sửa: đặt một khung cố định mỗi ngày, ví dụ một tiếng rưỡi buổi sáng, chỉ làm việc tìm việc trong khung đó. Ngoài khung, được phép nghỉ mà không thấy tội lỗi.
Dấu hiệu bạn đang mắc hai thói quen này. Không trả lời được trong một câu "mình đang tìm việc gì"; không nhớ tuần trước đã nộp những chỗ nào; số đơn mỗi tuần lên xuống thất thường. Nếu có hai trong ba dấu hiệu, sửa nhịp trước khi sửa hồ sơ.
Thói quen 3 và 4: chỉ một kênh, và dừng hẳn khi có hẹn
Dựa vào duy nhất một nguồn tin. Nhiều người chỉ lướt một trang tuyển dụng hoặc một nhóm mạng xã hội. Mỗi kênh có loại việc riêng: doanh nghiệp lớn đăng ở chỗ này, cửa hàng nhỏ dán giấy trước cửa, xưởng tuyển qua người làm sẵn giới thiệu. Chỉ một kênh nghĩa là bạn chỉ nhìn thấy một phần thị trường. Cách sửa: dùng ít nhất ba nguồn, gồm trang tuyển dụng, trang tuyển dụng riêng của các công ty trong danh sách bạn nhắm, và hỏi thăm trực tiếp ở khu vực bạn muốn làm.
Ngừng nộp khi có một lịch phỏng vấn. Đây là thói quen rất phổ biến: có một buổi hẹn, thấy hy vọng, nên dừng mọi đơn khác để "chờ kết quả". Nếu buổi đó không thành, bạn mất một hai tuần và phải bắt đầu lại từ đầu. Cách sửa: giữ nhịp nộp đều cho tới khi đã ký nhận việc. Có nhiều buổi phỏng vấn cùng lúc không phải là thiếu tôn trọng ai; đó là cách tìm việc bình thường.
Một lưu ý về sự công bằng. Giữ nhịp nộp không có nghĩa là hứa với mọi nơi. Nếu đã quyết nhận một chỗ, báo lại những nơi khác đang chờ bạn một tin ngắn, cảm ơn và rút đơn. Người tuyển dụng nhớ những ứng viên báo lại đàng hoàng.
Bảy thói quen, hậu quả và cách sửa
Bảng dưới gom cả bảy thói quen để bạn tự đối chiếu. Đánh dấu những dòng đúng với mình, sửa từ dòng trên xuống:
| Thói quen | Hậu quả thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Tìm "việc gì cũng được" | Lời ứng tuyển chung chung, phỏng vấn kể lan man | Chọn 1–2 nhóm vị trí chính, 1 nhóm dự phòng |
| Tìm theo cảm hứng | Bỏ lỡ tin mới, quên gọi lại | Khung giờ cố định mỗi ngày |
| Chỉ một kênh | Thấy ít tin, cạnh tranh đông | Ít nhất ba nguồn, có hỏi trực tiếp |
| Dừng khi có hẹn | Rớt một buổi là mất vài tuần | Nộp đều cho tới khi ký nhận |
| Không ghi chép | Nhầm chỗ khi được gọi, quên hẹn | Một bảng theo dõi đơn đơn giản |
| Nhận lời vội | Vào chỗ không hợp, sớm phải tìm lại | Xin thời gian cân nhắc, hỏi đủ điều kiện |
| Dồn hết thời gian cho tìm việc | Mệt, nản, phỏng vấn kém | Giữ nhịp sinh hoạt, có việc khác trong ngày |
Không cần sửa cả bảy cùng lúc. Thường chỉ hai ba dòng là nguyên nhân chính. Sửa xong một hai tuần, tự đánh giá lại bằng số đơn có phản hồi và số buổi phỏng vấn.
Thói quen 5 và 6: không ghi chép, và nhận lời vì sợ
Khi nộp từ mười chỗ trở lên, trí nhớ không đủ dùng nữa. Người tìm việc không ghi chép hay gặp tình huống nhận cuộc gọi mà không nhớ đó là chỗ nào, lỡ hẹn vì ghi giờ trên một mẩu giấy đã mất, hoặc gửi hai lời ứng tuyển khác nhau cho cùng một công ty. Một bảng ghi đơn giản gồm ngày nộp, nơi nộp, vị trí, người liên hệ, trạng thái là đủ; cách lập bảng này có bài riêng trên trang.
Thói quen nhận lời vội thường đến sau vài tuần căng thẳng. Lời mời đầu tiên xuất hiện, và nỗi sợ "không có chỗ nào khác" khiến người ta đồng ý ngay trong cuộc gọi mà chưa hỏi giờ làm, nơi làm, thời gian thử việc, cách trả lương. Vài tuần sau mới phát hiện ca làm không hợp, đường đi quá xa, hoặc công việc khác mô tả. Khi đó lại phải tìm việc, lần này còn mệt hơn.
Cách sửa không phải là từ chối, mà là xin một khoảng thời gian ngắn để xem lại thông tin, thường một đến hai ngày, và dùng khoảng đó để hỏi đủ những điều còn thiếu. Phần đọc thư mời nhận việc chi tiết thuộc bài về các vòng tuyển; ở đây chỉ cần nhớ: đồng ý ngay trong cuộc gọi đầu tiên hiếm khi là cần thiết, và nhà tuyển dụng nghiêm túc thường chấp nhận cho bạn một chút thời gian.
Thói quen 7: biến tìm việc thành toàn bộ cuộc sống
Có người khi mất việc hoặc mới ra trường dồn toàn bộ ngày vào việc lướt tin, sửa hồ sơ, chờ điện thoại. Nghe như chăm chỉ, nhưng sau vài tuần, mỗi lời từ chối nặng hơn, giấc ngủ xáo trộn, và tâm trạng đó lộ ra trong giọng nói khi phỏng vấn. Người tuyển dụng không biết bạn đã trải qua những gì, họ chỉ thấy một ứng viên căng thẳng, trả lời vội.
Cách sửa là chia ngày thành ba phần: khung tìm việc cố định, một việc có ích khác như học thêm một kỹ năng, làm thêm vài buổi, giúp việc gia đình, và phần nghỉ ngơi có vận động. Phần thứ hai còn có lợi phụ: khi phỏng vấn, bạn có chuyện để kể về khoảng thời gian chưa đi làm, thay vì chỉ nói "em đang tìm việc".
Nếu tâm trạng xuống kéo dài, mất ngủ nhiều tuần, không còn muốn làm gì, đó là lúc nên nói chuyện với người thân tin cậy hoặc tìm gặp chuyên gia tâm lý, bác sĩ. Tìm việc lâu là chuyện nhiều người gặp, và cần giúp đỡ trong giai đoạn đó không có gì phải ngại.
Một tuần tìm việc có nhịp trông như thế nào
Dưới đây là một tuần mẫu cho người đang thất nghiệp, tìm việc toàn thời gian. Người đang đi làm có thể rút còn một nửa thời lượng, giữ nguyên thứ tự việc:
- Thứ Hai: xem tin mới cuối tuần, cập nhật danh sách nơi muốn ứng tuyển, chọn ba đến năm tin khớp nhất để nộp trong tuần.
- Thứ Ba và thứ Tư: mỗi buổi sáng viết và gửi hai lời ứng tuyển có câu riêng; buổi chiều làm việc khác như học một kỹ năng, làm thêm vài giờ.
- Thứ Năm: mở bảng theo dõi, hỏi lại những đơn đã gửi trên một tuần mà chưa có phản hồi; chuẩn bị cho các buổi hẹn tuần sau.
- Thứ Sáu: nộp thêm vài đơn, luyện trả lời một hai câu hỏi phỏng vấn hay gặp bằng cách nói thành tiếng.
- Cuối tuần: nghỉ phần lớn thời gian; chỉ dành nửa tiếng đếm lại số đơn, số phản hồi, số buổi hẹn trong tuần để thấy xu hướng.
Tuần mẫu này không phải khuôn bắt buộc. Điểm mấu chốt là mỗi ngày có một việc tìm việc rõ ràng và có giới hạn, thay vì cả ngày lơ lửng giữa lướt tin và lo lắng. Khi đã có nhịp, mỗi lời từ chối chỉ là một dòng trong bảng, không còn là chuyện của cả ngày hôm đó.
Nếu có buổi phỏng vấn rơi vào giữa tuần, ưu tiên chuẩn bị cho buổi đó và giảm số đơn nộp trong ngày hôm trước. Nhịp đều quan trọng hơn số lượng tuyệt đối.
Câu nói mẫu cho những tình huống hay gặp khi đang tìm việc
Những câu hỏi thăm của người xung quanh, cuộc gọi bất ngờ, lời mời vội… là lúc dễ nói hớ nhất. Dưới đây là vài câu chuẩn bị sẵn:
- Khi người nhà hỏi "sao lâu vậy chưa có việc": "Con đang nộp đều mỗi ngày, tuần này có hai chỗ hẹn. Con đang chọn chỗ hợp để làm lâu, không muốn nhận vội rồi lại nghỉ."
- Khi được mời nhận việc ngay trong cuộc gọi: "Dạ em cảm ơn anh/chị. Anh/chị gửi giúp em thông tin về ca làm, thời gian thử việc và mức lương qua email được không ạ? Em xin trả lời trong ngày mai."
- Khi đã nhận chỗ khác và báo nơi đang chờ: "Em cảm ơn anh/chị đã dành thời gian phỏng vấn. Em đã nhận một vị trí khác phù hợp với lịch của em hơn, nên xin rút đơn. Mong có dịp hợp tác sau ạ."
- Khi bạn bè hỏi trong nhóm chat: "Mình đang tìm vị trí kho vận ở phía tây thành phố, ai biết chỗ nào tuyển thì báo mình nhé." Câu này cụ thể nên người khác dễ nhớ tới bạn hơn câu "ai có việc gì giới thiệu mình với".
Câu cuối cho thấy lợi ích của việc định rõ loại việc ở thói quen đầu tiên: khi bạn nói rõ mình tìm gì, người xung quanh mới biết giúp thế nào. Một lời nhờ mơ hồ thường chỉ nhận được lời động viên.
Câu hỏi thường gặp
Tìm việc mỗi ngày bao nhiêu giờ là đủ?
Với người đang thất nghiệp, khoảng một rưỡi đến ba tiếng có tập trung mỗi ngày thường đủ cho đọc tin, nộp đơn, chuẩn bị phỏng vấn. Ngồi lâu hơn nhưng lướt tin không mục đích ít khi hiệu quả hơn. Người đang đi làm thì ít hơn, nhưng nên đều.
Có nên đăng lên mạng xã hội là mình đang tìm việc không?
Được, nếu viết cụ thể và tích cực: bạn tìm vị trí gì, ở khu vực nào, có kinh nghiệm gì. Tránh than thở hay nói xấu chỗ làm cũ, vì người tuyển dụng có thể đọc được. Nếu đang đi làm, cân nhắc kỹ vì công ty hiện tại có thể biết.
Tìm việc bao lâu thì nên hạ yêu cầu?
Không có mốc chung. Thay vì hạ hết, xem lại từng yêu cầu: cái nào thật sự cần, như khu vực đi lại được, ca làm hợp sức khoẻ, cái nào có thể linh hoạt, như quy mô công ty hay chức danh. Điều chỉnh từng phần thường tốt hơn chấp nhận mọi thứ.
Có nên nhận một việc tạm trong lúc tìm việc đúng ngành?
Nhiều người làm vậy để giữ thu nhập và nhịp sinh hoạt. Điều cần cân nhắc là việc tạm có chừa đủ thời gian và sức để tiếp tục tìm và đi phỏng vấn không. Nếu có, đó thường là lựa chọn hợp lý.
Từ chối một lời mời có làm mất cơ hội với công ty đó sau này không?
Thường không, nếu từ chối lịch sự, sớm và có cảm ơn. Điều làm mất cơ hội là im lặng, hẹn rồi không đến, hoặc nhận rồi bỏ ngang sau vài ngày. Một lời từ chối đàng hoàng còn để lại ấn tượng tốt.
Nên kể với bao nhiêu người là mình đang tìm việc?
Với người đang thất nghiệp, kể rộng giúp có thêm nguồn tin. Với người đang đi làm, chỉ kể với người tin cậy ngoài công ty. Dù kể với ai, nói rõ bạn tìm việc gì để người nghe biết cách giúp.