Xin việc trực tiếp, tức đến tận nơi hỏi chủ hay quản lý, vẫn là cách hiệu quả ở cửa hàng, quán ăn, tiệm dịch vụ và xưởng nhỏ, vì người quyết định tuyển thường có mặt ở đó và muốn nhìn người trước khi nhận. Chìa khoá nằm ở ba việc: đến đúng giờ vắng khách, mang theo một tờ thông tin gọn, và nói câu mở đầu ngắn, rõ, không làm phiền công việc của họ.
Bài này viết cho người tìm việc ở các vị trí phục vụ, bán hàng, phụ bếp, thợ phụ, công nhân xưởng nhỏ, và cả sinh viên tìm việc làm thêm ở khu mình ở. Bài đi qua cách chọn nơi, chọn giờ, chuẩn bị đồ mang theo, câu nói mẫu với quản lý, và những dấu hiệu nên rời đi.
Vì sao cách xin việc "kiểu cũ" vẫn có tác dụng
Ở nhiều nơi kinh doanh nhỏ, việc tuyển người không đi qua bộ phận nhân sự mà do chính chủ hoặc quản lý ca quyết. Họ thường tuyển khi thiếu người gấp, và người phù hợp xuất hiện đúng lúc có lợi thế lớn hơn mọi lá đơn gửi qua mạng. Một tờ giấy "cần tuyển nhân viên" dán trước cửa là lời mời trực tiếp nhất, nhưng kể cả khi không có tờ giấy đó, nhiều nơi vẫn đang cần người mà chưa kịp đăng.
Gặp mặt còn cho chủ cơ sở thấy những điều không có trên giấy: bạn có gọn gàng không, nói chuyện có rõ ràng không, có lễ phép với khách đang đứng đó không. Với công việc phục vụ và bán hàng, đó chính là những thứ họ cần nhất.
Cách này cũng có giới hạn. Doanh nghiệp lớn, chuỗi có quy trình tuyển tập trung thường sẽ bảo bạn nộp qua kênh chính thức. Văn phòng công ty thường có bảo vệ, lễ tân và không tiếp người lạ hỏi việc. Xin việc trực tiếp hợp nhất với nơi mà người quyết định đứng ngay trong cửa hàng hay xưởng.
Chọn giờ đến theo loại nơi làm
Đến sai giờ là lỗi lớn nhất. Chủ quán đang bận ba bàn khách sẽ không có tâm trí nghe bạn. Bảng dưới là gợi ý chung; quan sát thực tế nơi bạn định đến vẫn chính xác hơn:
| Loại nơi | Giờ nên tránh | Giờ thường hợp |
|---|---|---|
| Quán ăn, quán cơm | Giờ ăn trưa, giờ ăn tối | Giữa buổi chiều, sau khi dọn trưa |
| Quán cà phê, trà sữa | Sáng sớm đầu giờ đi làm, tối cuối tuần | Giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều ngày thường |
| Cửa hàng bán lẻ, tạp hoá | Giờ tan tầm, cuối tuần đông khách | Giữa buổi sáng ngày thường |
| Tiệm dịch vụ như giặt là, sửa xe | Giờ khách mang đồ, xe tới nhiều | Giữa buổi, khi có ít khách đang chờ |
| Xưởng nhỏ | Giờ vào ca, giờ giao hàng | Gần giờ nghỉ giữa ca, hỏi bảo vệ hoặc người phụ trách |
Nếu đến mà nơi đó đang đông, đừng đứng chờ ngay quầy. Mua một món nhỏ nếu là quán, hoặc nói khẽ với nhân viên "em xin phép quay lại lúc vắng khách để hỏi việc", rồi quay lại sau. Chính sự tinh ý đó đã là một điểm cộng.
Mang theo gì
Không cần một bộ hồ sơ dày. Những thứ dưới đây là đủ cho lần gặp đầu:
- Một tờ thông tin gọn: họ tên, cách liên lạc, khu vực ở, ca làm có thể nhận, kinh nghiệm liên quan trong vài dòng. Một trang, chữ rõ, gấp gọn trong túi hồ sơ mỏng.
- Giấy tờ tuỳ thân: mang theo để xuất trình nếu được hỏi, nhưng không để lại bản gốc ở bất kỳ đâu.
- Lịch rảnh của bạn: nắm rõ trong đầu ngày nào, giờ nào làm được, để trả lời ngay khi được hỏi.
- Một cây bút: để ghi tên người đã gặp, giờ hẹn quay lại, hoặc điền vào mẫu nếu họ đưa.
- Trang phục: sạch, gọn, hợp với nơi bạn đến. Xin việc ở xưởng không cần áo sơ mi trắng, nhưng không nên mặc đồ ngủ hay dép lê.
Tờ thông tin là thứ quan trọng nhất. Khi quản lý chưa quyết ngay, họ cần một thứ để giữ lại và gọi bạn sau. Một tờ giấy nhàu với số điện thoại viết tay vội thường bị lạc mất trong ngăn kéo.
Câu nói mẫu khi gặp chủ hoặc quản lý
Câu mở đầu nên dưới hai mươi giây. Mục tiêu là hỏi được có tuyển không và gặp đúng người quyết định:
- Câu mở đầu với nhân viên đứng quầy: "Dạ em chào chị, em đang tìm việc phục vụ. Cho em hỏi quán mình có cần thêm người không, và em có thể gặp ai để hỏi ạ?"
- Khi gặp được chủ hoặc quản lý: "Dạ em chào anh, em tên Hưng, em ở gần đây. Em từng phụ bếp ở một quán cơm sáu tháng, em làm được ca chiều tối và cuối tuần. Quán mình có đang cần người không ạ?"
- Khi họ nói chưa tuyển: "Dạ em cảm ơn anh. Em xin gửi lại tờ thông tin này, nếu sắp tới quán cần người thì anh gọi em nhé ạ."
- Khi họ bảo quay lại sau: "Dạ vâng, anh cho em hỏi em nên quay lại vào hôm nào, giờ nào thì tiện cho anh ạ?" rồi ghi lại và quay lại đúng hẹn.
- Khi họ hỏi ngay về lương: "Dạ em muốn nghe anh nói về công việc và cách tính lương ở quán trước, rồi em xin trao đổi thêm ạ."
Để ý mỗi câu đều có một thông tin cụ thể: ca làm, kinh nghiệm, khu vực. Câu "em cần việc, làm gì cũng được" thì ai cũng nói, và người nghe không biết xếp bạn vào đâu.
Đi một vòng trong khu vực: lập lộ trình
Thay vì đi lang thang, chọn một khu vực gần nhà hoặc gần trường, liệt kê khoảng mười đến mười lăm nơi có vẻ hợp, rồi đi theo một lộ trình trong một buổi. Ghi lại từng nơi: có tuyển không, gặp ai, hẹn gì. Cách này giống bảng theo dõi đơn ứng tuyển, chỉ là bằng chân thay vì bằng thư.
Ví dụ giả định: chị Mai, đang tìm việc bán hàng ca sáng, đi một vòng hai con phố gần chợ, vào mười hai cửa hàng. Ba nơi nói đang cần người, hai nơi hẹn quay lại tuần sau, bảy nơi giữ tờ thông tin. Một tuần sau, chị có hai buổi hẹn làm thử. Kết quả này không phải luôn xảy ra, nhưng cho thấy một buổi đi có lộ trình có thể bằng cả tuần ngồi lướt tin.
Khi về nhà, dành mười phút ghi lại những gì quan sát được ở từng nơi: không khí làm việc, số nhân viên, cách chủ cơ sở nói chuyện với nhân viên và với bạn. Những ghi chép này giúp bạn quyết định khi có hai nơi cùng nhận, và cũng là cách phát hiện sớm một nơi có không khí căng thẳng mà lời mời qua điện thoại không cho bạn thấy. Một nơi chủ quát nhân viên trước mặt khách, hay nhân viên cũ nghỉ liên tục, đáng để cân nhắc kỹ dù lời mời có hấp dẫn.
Nên đi một mình hoặc tối đa hai người. Đi một nhóm đông vào hỏi việc làm chủ cơ sở e ngại, và cũng khó để mỗi người nói về mình. Nếu đi cùng bạn, mỗi người vào hỏi riêng.
Khi chủ cơ sở hỏi vài câu ngay tại chỗ
Đó là một buổi phỏng vấn ngắn. Nhiều chủ quán, chủ tiệm quyết định ngay trong năm phút đầu. Họ hỏi những câu rất đời thường, nhưng mỗi câu đều có mục đích. Trả lời ngắn, thật, nhìn vào người hỏi, đứng ở chỗ không cản lối khách.
"Nhà em ở đâu?" Họ muốn biết bạn có đi làm đều được không, có trễ giờ vì đường xa không. Nói khu vực và thời gian đi, ví dụ "dạ em ở cách đây khoảng mười phút đi xe máy".
"Em làm được ca nào?" Trả lời cụ thể theo ngày và giờ, không nói "ca nào cũng được" nếu thật ra không phải vậy. Nhận ca rồi xin đổi liên tục còn tệ hơn nói rõ từ đầu.
"Làm được bao lâu?" Câu này đặc biệt hay gặp với sinh viên. Nói thật dự định của bạn, ví dụ "dạ em làm được ít nhất tới hết năm học". Chủ cơ sở ngại nhất là đào tạo xong rồi người nghỉ sau hai tuần.
"Đã làm việc này bao giờ chưa?" Nếu chưa, nói chưa, rồi kể một việc gần giống: phụ bán hàng ở nhà, làm thêm ở một nơi khác, quen đứng lâu, quen làm theo giờ. Nếu đã làm, kể ngắn nơi làm, thời gian, việc chính.
Làm thử, nhận việc và những dấu hiệu nên dè dặt
Làm thử là chuyện thường gặp. Nhiều quán, cửa hàng đề nghị làm thử một buổi hay vài ngày để xem bạn có hợp không. Trước khi làm thử, hỏi rõ thời gian, việc cụ thể, buổi làm thử có được tính công hay không. Thoả thuận rõ trước, đỡ khó xử sau.
Thời gian làm thử quá dài mà không có thoả thuận. Làm "thử" một hai tuần không lương, không nói rõ có nhận hay không, là dấu hiệu nên hỏi thẳng hoặc dừng. Chi tiết cảnh giác với việc làm thử kéo dài có ở các trang chuyên về an toàn khi ứng tuyển.
Yêu cầu đóng tiền, giữ giấy tờ gốc. Một nơi tuyển phục vụ, bán hàng mà đòi đóng tiền đồng phục trước, tiền giữ chỗ, hay giữ căn cước bản gốc là dấu hiệu cần rất dè dặt. Bạn có quyền từ chối và rời đi.
Hợp đồng và giờ làm. Khi nhận việc lâu dài, hỏi về hợp đồng, giờ làm, ngày nghỉ, cách trả lương theo quy định hiện hành. Việc làm thêm theo giờ cũng nên có thoả thuận rõ, kể cả bằng tin nhắn, để có căn cứ khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Xin việc trực tiếp có cần mang CV không?
Không bắt buộc ở cửa hàng, quán, xưởng nhỏ. Một tờ thông tin một trang với họ tên, cách liên lạc, ca làm có thể nhận và kinh nghiệm liên quan là đủ. Nếu nơi đó yêu cầu hồ sơ đầy đủ, họ sẽ nói và bạn bổ sung sau.
Ngại nói chuyện với người lạ thì làm sao?
Tập trước câu mở đầu ở nhà vài lần cho trơn. Bắt đầu với những nơi bạn ít quan tâm nhất để luyện tay, rồi mới tới những nơi bạn thích. Sau ba bốn nơi, phần lớn người thấy dễ hơn nhiều.
Bị từ chối thẳng thì có nên hỏi lý do không?
Có thể hỏi một câu nhẹ: "Dạ em cảm ơn, anh có góp ý gì để lần sau em hỏi việc tốt hơn không ạ?" Nếu họ không trả lời, cảm ơn và đi. Đừng tranh luận hay nài nỉ trước mặt khách.
Có nên quay lại nhiều lần một nơi để hỏi?
Quay lại một lần đúng hẹn họ đưa ra là tốt. Nếu không có hẹn, sau khoảng hai ba tuần ghé hỏi lại một lần là hợp lý. Quay lại liên tục mỗi vài ngày dễ làm chủ cơ sở thấy phiền.
Sinh viên đi hỏi việc làm thêm cần chú ý gì?
Nói rõ lịch học để chọn ca hợp, hỏi rõ cách tính công theo giờ, giữ thoả thuận bằng tin nhắn. Việc làm thêm cho sinh viên và học sinh có các bài riêng ở các trang chuyên về tìm việc theo hoàn cảnh.
Xin việc trực tiếp ở xưởng có khác cửa hàng không?
Xưởng thường có bảo vệ ở cổng, nên hỏi bảo vệ trước xem có tuyển không và gặp ai. Mang giấy tờ tuỳ thân vì có thể phải ghi danh khi vào. Giờ hợp thường là gần giờ nghỉ giữa ca, khi người phụ trách có vài phút rảnh.