Tìm hiểu công ty trước buổi phỏng vấn nên trả lời được ba câu: công ty bán gì và cho ai, công ty kiếm tiền và cạnh tranh bằng cách nào, và vị trí bạn ứng tuyển đóng góp vào đâu trong chuỗi đó. Ba câu trả lời này giúp bạn nói "vì sao muốn làm ở đây" bằng điều cụ thể, nối kinh nghiệm của mình với nhu cầu thật của công ty, và đặt câu hỏi sâu hơn những ứng viên chỉ đọc trang giới thiệu.
Bài này nói về hiểu công việc kinh doanh của công ty để dùng trong buổi phỏng vấn. Phần kiểm tra pháp lý, uy tín và dấu hiệu bất thường của doanh nghiệp tuyển dụng là việc khác, nên làm riêng, đã có ở các trang chuyên về an toàn khi ứng tuyển. Hai việc bổ sung cho nhau: một để bạn an toàn, một để bạn trả lời tốt.
Vì sao "đọc trang giới thiệu" chưa đủ
Trang giới thiệu của công ty thường viết về tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi, năm thành lập. Những thông tin này đúng nhưng ít dùng được trong buổi phỏng vấn. Nhắc lại khẩu hiệu của công ty khi được hỏi "vì sao muốn làm ở đây" nghe như học thuộc, và người tuyển đã nghe câu đó từ rất nhiều ứng viên.
Điều người tuyển muốn thấy là bạn hiểu công việc thật của họ: họ bán sản phẩm gì, khách hàng là ai, mùa nào bận, đang mở rộng mảng nào. Một ứng viên nói được "em thấy công ty đang mở thêm cửa hàng ở các tỉnh phía Bắc, và vị trí điều phối giao hàng sẽ phải làm việc với nhiều tuyến xa hơn" cho thấy họ đã nghĩ về công việc, không chỉ về chức danh.
Hiểu công việc của công ty còn có lợi cho chính bạn. Bạn sẽ biết mình có hứng thú với sản phẩm và khách hàng đó không, có hợp với nhịp kinh doanh của họ không. Một người ghét áp lực mùa cao điểm có thể muốn biết trước rằng công ty bán quà Tết làm việc gấp đôi vào tháng Chạp.
Ba câu hỏi và nguồn tìm câu trả lời
Mỗi câu hỏi có những nguồn dễ tìm, không cần tài liệu nội bộ:
| Câu hỏi | Nguồn tìm | Điều nên ghi lại |
|---|---|---|
| Bán gì, cho ai | Trang sản phẩm, dịch vụ của công ty; ghé cửa hàng; hỏi người đã mua | Ba sản phẩm, dịch vụ chính; nhóm khách hàng chính |
| Kiếm tiền và cạnh tranh thế nào | So vài công ty cùng ngành; tin tức về công ty; cách họ quảng bá | Họ khác đối thủ ở điểm gì: giá, chất lượng, tốc độ, dịch vụ |
| Vị trí của bạn đóng góp vào đâu | Mô tả công việc; các tin tuyển dụng khác của công ty; người quen trong ngành | Vị trí đứng ở khâu nào: bán, giao, hỗ trợ, sản xuất, giấy tờ |
Không cần hiểu đầy đủ hay chính xác tuyệt đối. Mục tiêu là có đủ hình dung để nói chuyện có căn cứ và để đặt câu hỏi đúng chỗ. Nếu bạn đoán sai một điều, người tuyển sẽ sửa, và chính cuộc trao đổi đó cho thấy bạn quan tâm.
Thời gian hợp lý cho phần tìm hiểu này là khoảng bốn mươi lăm phút đến một tiếng cho mỗi công ty. Dành nhiều hơn cho những nơi nằm trong nhóm bạn ưu tiên nhất.
Đọc các tin tuyển dụng khác của chính công ty
Tin tuyển dụng là nguồn ít người dùng. Một công ty đang tuyển cùng lúc năm nhân viên kinh doanh, hai kế toán và một trưởng kho là một công ty đang mở rộng bán hàng. Một công ty liên tục đăng tin cho cùng một vị trí suốt nhiều tháng có thể đang có vấn đề giữ người ở vị trí đó, điều đáng hỏi nhẹ nhàng.
Đọc mô tả của các vị trí gần bạn. Nếu bạn ứng tuyển nhân viên chăm sóc khách hàng, đọc tin tuyển trưởng nhóm chăm sóc khách hàng của cùng công ty. Bạn sẽ thấy họ kỳ vọng nhóm này làm gì, đo bằng gì, từ đó hiểu công việc của chính mình rõ hơn.
So với tin cùng vị trí ở công ty khác. Đặt tin của công ty cạnh tin cùng vị trí ở hai ba nơi khác để thấy chỗ khác biệt: yêu cầu thêm gì, quyền lợi khác ra sao. Muốn xem tin cùng vị trí theo ngành và khu vực, có thể tham khảo mangvieclam.com.
Ghi lại câu hỏi phát sinh. Mỗi điều chưa hiểu khi đọc tin là một câu hỏi tiềm năng cho buổi phỏng vấn, ví dụ vì sao vị trí này cần đi công tác các tỉnh, hay nhóm mới thành lập làm việc với bộ phận nào.
Làm khách hàng trong một ngày
Với công ty bán lẻ, dịch vụ, nhà hàng, cách tìm hiểu tốt nhất là trải nghiệm như một khách hàng. Ghé một cửa hàng, gọi tổng đài hỏi một câu, đặt thử một đơn nhỏ nếu phù hợp với túi tiền. Ghi lại những gì bạn thấy: nhân viên đón khách thế nào, quy trình thanh toán ra sao, khách hàng thường là ai, giờ nào đông.
Ví dụ giả định: Hằng, nhân vật minh hoạ, ứng tuyển vị trí trưởng ca ở một chuỗi cửa hàng tiện lợi. Trước buổi phỏng vấn, Hằng ghé hai cửa hàng của chuỗi vào giờ tan tầm và giờ trưa. Hằng để ý ở một cửa hàng, hàng chờ thanh toán dài vì chỉ một quầy mở, trong khi một nhân viên đang xếp hàng lên kệ. Trong buổi phỏng vấn, khi được hỏi "nếu là trưởng ca em sẽ ưu tiên gì", Hằng kể lại quan sát đó một cách nhẹ nhàng, không chê bai, và nói cách mình sẽ xếp người theo giờ cao điểm.
Hai lưu ý: chỉ quan sát với tư cách khách bình thường, không chụp ảnh khu vực nội bộ hay hỏi nhân viên thông tin riêng; và khi kể lại, nói về quan sát và cách bạn sẽ làm, không phán xét nhân viên hay cửa hàng. Mục đích là cho thấy bạn hiểu công việc, không phải để chỉ trích.
Biến hiểu biết thành câu trả lời và câu hỏi
Hiểu biết về công ty chỉ có ích khi được dùng đúng chỗ trong buổi phỏng vấn. Ba chỗ dùng hay gặp nhất là câu "vì sao bạn muốn làm ở đây", câu "bạn biết gì về công ty bên mình", và phần câu hỏi của bạn ở cuối buổi.
Với câu "vì sao muốn làm ở đây", nối một điều cụ thể về công ty với một điều cụ thể về bạn: sản phẩm bạn từng dùng, nhóm khách hàng bạn quen phục vụ, mảng đang mở rộng khớp với kinh nghiệm của bạn. Một câu nối như vậy đáng tin hơn nhiều so với lời khen chung chung về "môi trường chuyên nghiệp".
Với câu hỏi cuối buổi, những điều bạn chưa hiểu khi tìm hiểu là nguồn tốt nhất. Câu "em thấy công ty có cả bán lẻ và bán sỉ, vị trí này phục vụ mảng nào nhiều hơn ạ" cho thấy bạn đã tìm hiểu, đồng thời cho bạn thông tin thật về công việc.
Đừng cố trình bày hết những gì đã tìm được. Người phỏng vấn không cần nghe bạn đọc lại lịch sử công ty. Chọn một hai chi tiết đắt nhất, dùng đúng lúc.
Những lỗi hay gặp khi tìm hiểu công ty
Chỉ học thuộc thông tin chung. Năm thành lập, số chi nhánh, khẩu hiệu là những thứ dễ tìm nhất nhưng ít giá trị nhất trong buổi phỏng vấn. Dành phần lớn thời gian cho sản phẩm, khách hàng và vị trí của bạn.
Tin vào một nguồn duy nhất. Một bài đánh giá rất xấu hay rất tốt trên mạng chưa đủ để kết luận về một nơi làm việc. Đọc nhiều nguồn, ưu tiên điều bạn tự quan sát và điều người trong nghề kể lại.
Mang thông tin nhạy cảm vào buổi phỏng vấn. Những chuyện như tranh chấp nội bộ, tin đồn về lãnh đạo không nên đưa ra trong buổi gặp. Nếu điều đó ảnh hưởng tới quyết định của bạn, tìm hiểu riêng, hoặc hỏi một câu trung tính về định hướng sắp tới.
Tìm hiểu xong mà không dùng. Nhiều ứng viên tìm hiểu kỹ nhưng khi được hỏi lại trả lời chung chung vì không chuẩn bị câu nối. Từ những gì tìm được, viết sẵn một câu cho "vì sao muốn làm ở đây" và hai câu hỏi cho cuối buổi.
Câu nói mẫu: dùng hiểu biết về công ty trong buổi phỏng vấn
Vài câu dùng được, thay chi tiết theo công ty bạn đã tìm hiểu:
- Khi được hỏi vì sao muốn làm ở đây: "Em đã dùng sản phẩm bình lọc nước của công ty ở nhà hai năm, và em thấy bên mình đang mở thêm dịch vụ bảo trì tại nhà. Em có kinh nghiệm chăm sóc khách hàng qua điện thoại, nên em nghĩ mình hợp với vị trí hỗ trợ dịch vụ này."
- Khi được hỏi biết gì về công ty: "Theo những gì em tìm hiểu, công ty bán chủ yếu cho các nhà hàng và quán ăn, giao hàng trong ngày ở nội thành. Em đoán vị trí điều phối sẽ bận nhất vào buổi sáng sớm, không biết em hiểu vậy có đúng không ạ?"
- Câu hỏi cuối buổi: "Em thấy công ty đang tuyển thêm nhiều vị trí ở kho mới. Vị trí của em sẽ làm ở kho cũ hay kho mới, và hai nơi có khác nhau về cách làm việc không ạ?"
- Khi đoán sai và được sửa: "Dạ em cảm ơn anh/chị đã giải thích, em hiểu rõ hơn rồi. Vậy với mảng bán sỉ, người ở vị trí này thường làm việc với khách hàng qua kênh nào ạ?"
Câu thứ hai và thứ tư cho thấy một cách dùng hay: đưa ra hiểu biết của bạn dưới dạng một giả định và mời người tuyển xác nhận. Cách này vừa khiêm tốn, vừa mở ra cuộc trò chuyện, và không sao nếu bạn đoán chưa đúng.
Câu hỏi thường gặp
Công ty nhỏ, gần như không có thông tin trên mạng thì tìm hiểu thế nào?
Ghé địa chỉ của họ nếu là cửa hàng hay xưởng, hỏi người quen trong ngành, đọc kỹ tin tuyển dụng. Trong buổi phỏng vấn, nói thật là bạn tìm được ít thông tin và hỏi người tuyển giới thiệu thêm. Điều này hoàn toàn bình thường với doanh nghiệp nhỏ.
Có nên nhắc đến đối thủ cạnh tranh của công ty không?
Có thể nhắc một cách trung tính khi nói về điểm khác biệt của công ty, ví dụ công ty giao nhanh hơn hay tập trung vào một nhóm khách hàng riêng. Tránh chê đối thủ, và tránh khen đối thủ quá mức trước mặt người tuyển.
Tìm hiểu được tin không tốt về công ty thì có nên hỏi không?
Nếu đó là thông tin công khai và ảnh hưởng tới công việc của bạn, có thể hỏi nhẹ nhàng về hướng thay đổi hiện nay. Nếu chỉ là tin đồn, không nên đưa vào buổi phỏng vấn. Những dấu hiệu đáng lo về pháp lý thì nên kiểm riêng trước khi đi.
Có cần thuộc số liệu của công ty như doanh thu, số nhân viên không?
Không cần. Biết quy mô ước chừng là đủ, ví dụ vài chục người hay vài nghìn người, có mấy chi nhánh. Hiểu công ty bán gì, cho ai và vị trí của bạn làm gì quan trọng hơn nhiều so với nhớ một con số.
Ứng tuyển nhiều nơi cùng lúc thì có thời gian tìm hiểu kỹ từng nơi không?
Tìm hiểu ở mức cơ bản cho mọi nơi trước khi nộp, và tìm hiểu sâu khoảng một tiếng cho những nơi đã hẹn phỏng vấn. Như vậy thời gian được dồn đúng chỗ, không phải mất công cho những nơi chưa phản hồi.
Nếu sau khi tìm hiểu thấy không thích công ty thì có nên đi phỏng vấn không?
Nếu bạn chắc chắn không muốn làm ở đó, báo huỷ lịch lịch sự để tiết kiệm thời gian cho cả hai bên. Nếu chỉ còn phân vân, đi phỏng vấn là cách tốt để hỏi trực tiếp những điều bạn băn khoăn trước khi quyết định.