Trả lời câu điểm mạnh điểm yếu khi phỏng vấn, bạn cần hai thứ: một điểm mạnh liên quan đến công việc kèm một ví dụ có thật chứng minh nó, và một điểm yếu có thật, không phải điểm cốt lõi của vị trí, kèm việc bạn đang làm để khắc phục. Cả hai phần gói trong khoảng một phút rưỡi.
Câu này bị chán nhất vì ai cũng đã đọc qua mẹo "nói điểm yếu là quá cầu toàn". Người phỏng vấn cũng đã nghe mẹo đó hàng trăm lần, nên nó không còn tác dụng mà còn làm bạn trông như đang né. Bài này đi theo hướng ngược lại: chọn điểm thật, chứng minh bằng việc cụ thể, và hiểu vì sao người tuyển hỏi câu này để trả lời đúng điều họ cần nghe. Các mẫu bên dưới chia theo hoàn cảnh và đều là ví dụ giả định để tham khảo cách nói, không phải để chép.
Người tuyển hỏi câu này để biết điều gì
Câu điểm mạnh điểm yếu thực ra là hai câu kiểm tra khác nhau. Câu điểm mạnh kiểm xem bạn có biết mình giỏi ở đâu và cái giỏi đó có dùng được cho vị trí này không. Câu điểm yếu kiểm hai điều: bạn có nhìn ra giới hạn của mình không, và bạn làm gì với nó.
Người không nêu được điểm yếu nào khiến người nghe lo: hoặc người đó không tự nhận thức được, hoặc đang giấu. Cả hai đều là dấu hiệu khó làm việc cùng, vì khi làm sai họ sẽ khó nhận ra hay khó thừa nhận. Ngược lại, người nêu một điểm yếu thật, nói rõ đã gây rắc rối gì và đang sửa thế nào cho thấy họ tiếp nhận được góp ý — một phẩm chất mà quản lý nào cũng cần.
Điểm mạnh thì ngược lại: lỗi phổ biến không phải là giấu mà là nói quá chung. "Em chăm chỉ, cẩn thận, hoà đồng" là ba tính từ ai cũng dùng được. Người nghe không có cách nào phân biệt bạn với người trước nếu không có ví dụ. Vì vậy, một điểm mạnh với một câu chuyện ngắn tốt hơn ba điểm mạnh liệt kê suông.
Chọn điểm mạnh: ba bước từ mô tả công việc
Điểm mạnh nên chọn không phải điểm bạn thấy tự hào nhất, mà là điểm vừa đúng với bạn vừa đúng với việc đang tuyển:
- Đọc mô tả công việc, gạch ra ba yêu cầu được nhắc nhiều nhất hoặc đứng đầu danh sách, ví dụ "cẩn thận với số liệu", "giao tiếp với khách hàng", "chịu được áp lực giờ cao điểm".
- Với mỗi yêu cầu, nghĩ xem bạn có ví dụ cụ thể nào đã làm được điều đó không — ở chỗ làm cũ, khi đi học, khi làm thêm hay việc trong gia đình đều được.
- Chọn một điểm có ví dụ rõ nhất, kể theo trình tự ngắn: hoàn cảnh, việc bạn làm, kết quả. Nếu còn thời gian, nhắc thêm một điểm phụ trong một câu.
Mẫu cho kế toán có kinh nghiệm: "Dạ điểm mạnh của em là cẩn thận với số liệu. Ở chỗ cũ, mỗi cuối tháng em tự đối chiếu sao kê ngân hàng với sổ trước khi chuyển cho kế toán trưởng, nhờ vậy có lần em phát hiện một khoản chuyển trùng cho nhà cung cấp và đòi lại được trước khi quyết toán."
Mẫu cho nhân viên phục vụ: "Dạ em nhớ món khách gọi khá tốt. Quán cũ đông vào buổi tối, có hôm em phụ trách tám bàn cùng lúc mà ít khi phải hỏi lại khách. Em nghĩ điều đó giúp được giờ cao điểm ở đây."
Chọn điểm yếu: thật, không chí mạng, có cách khắc phục
Điểm yếu tốt để nói có ba đặc điểm. Thứ nhất, nó có thật — bạn kể được một lần nó gây rắc rối. Thứ hai, nó không phải điểm cốt lõi của vị trí: ứng tuyển kế toán mà nói "em hay nhầm số" là tự loại; ứng tuyển kế toán mà nói "em còn ngại khi phải trình bày trước đông người" thì người nghe thấy chấp nhận được. Thứ ba, bạn đang làm một việc cụ thể để sửa, và có chút tiến bộ để kể.
Những điểm yếu hay được dùng mà thật: ngại nói trước đông người, hay ôm việc không nhờ hỗ trợ, chưa giỏi một phần mềm nào đó, khó từ chối khi được nhờ, sắp xếp việc ưu tiên chưa tốt khi có nhiều việc gấp, chưa quen viết báo cáo dài. Tránh những câu khoe trá hình như "em quá cầu toàn", "em làm việc quá sức" — chúng không còn được coi là trả lời thật.
Mẫu cho sinh viên mới ra trường: "Dạ điểm yếu của em là chưa quen trình bày trước đông người. Hồi làm đồ án em toàn nhận phần làm số liệu và để bạn khác thuyết trình. Năm cuối em tự đăng ký thuyết trình hai môn để tập, lần đầu run lắm, lần sau đỡ hơn nhiều. Em biết mình vẫn cần luyện thêm."
Mẫu cho người có kinh nghiệm: "Dạ em hay ôm việc. Trước đây có dự án em nhận nhiều phần quá, đến sát hạn mới báo không kịp, làm cả nhóm phải chạy theo. Từ đó em đặt quy tắc là sau hai ngày thấy chậm thì báo ngay cho trưởng nhóm, và thường xuyên ghi danh sách việc để biết mình đang giữ bao nhiêu thứ."
Điểm yếu nên nói và nên tránh theo từng loại vị trí
Cùng một điểm yếu, ở vị trí này chấp nhận được, ở vị trí khác là lý do loại. Bảng dưới là ví dụ để bạn tự cân nhắc:
| Vị trí | Điểm yếu nói được | Điểm yếu nên tránh nói nếu không thật sự cần |
|---|---|---|
| Kế toán, kiểm kho | Ngại thuyết trình, chưa quen giao tiếp với khách lạ | Hay quên, hay nhầm số, ngại kiểm lại |
| Bán hàng, chăm sóc khách | Chưa quen viết báo cáo dài, chưa thạo phần mềm bảng tính | Ngại nói chuyện với người lạ, dễ nóng |
| Hành chính, thư ký | Chưa có kinh nghiệm đàm phán với nhà cung cấp | Hay trễ hạn, ít để ý chi tiết |
| Công nhân sản xuất | Chưa biết vận hành loại máy mới, cần thời gian làm quen | Không làm được ca, hay nghỉ đột xuất |
| Nhân viên kỹ thuật | Còn ngại trình bày ý tưởng với sếp | Làm ẩu cho kịp, bỏ qua quy trình an toàn |
Cột cuối không có nghĩa là phải giấu nếu đó là điểm yếu thật của bạn. Nếu một điểm cốt lõi thật sự là điểm yếu, có lẽ nên tự hỏi vị trí này có hợp không, thay vì tìm cách che đi trong phỏng vấn rồi gặp khó khi đi làm.
Khi người phỏng vấn hỏi dồn "còn điểm yếu nào khác không"
Một số người phỏng vấn hỏi tiếp để xem câu trả lời đầu có phải là bài đã chuẩn bị không. Đừng hoảng; chuẩn bị sẵn điểm yếu thứ hai, cũng thật, cũng có cách khắc phục, nhưng nhẹ hơn và nói ngắn hơn: "Dạ em còn chưa thạo bảng tính nâng cao, mấy hàm tra cứu em vẫn phải xem lại cách dùng. Em đang học thêm qua một khoá ngắn buổi tối."
Cũng có kiểu hỏi ngược: "Nếu hỏi sếp cũ, họ sẽ nói bạn cần cải thiện điều gì?" Đây là câu điểm yếu đội lốt; trả lời giống hệt nhưng dẫn lời người khác: "Chị trưởng phòng cũ hay nhắc em là nên báo tiến độ sớm hơn, đừng đợi xong mới báo." Vì có thể bị kiểm tra tham chiếu, chỉ dẫn những nhận xét có thật.
Với điểm mạnh, câu hỏi dồn hay gặp là "cho một ví dụ khác". Vì thế mỗi điểm mạnh bạn định nói nên có ít nhất hai ví dụ. Nếu chỉ có một, có thể chọn điểm mạnh khác mà bạn có nhiều câu chuyện hơn.
Mẫu cho lao động phổ thông và người quay lại đi làm
Ở phỏng vấn tuyển công nhân, nhân viên bán hàng hay phục vụ, câu điểm mạnh điểm yếu thường được hỏi đơn giản hơn: "Em làm tốt việc gì nhất?", "Có việc gì em thấy mình còn yếu không?". Người hỏi muốn nghe những điều liên quan đến ca kíp, sức khoẻ, sự cẩn thận và tinh thần học việc, không cần câu chữ hoa mỹ.
Mẫu cho công nhân đóng gói: "Dạ em làm nhanh tay và quen đứng lâu, ở xưởng cũ em hay được tổ trưởng gọi sang chuyền khác phụ lúc gấp hàng. Điểm em còn yếu là chưa biết đọc phiếu kỹ thuật của máy, em mới đứng máy dán thùng chứ chưa chỉnh máy bao giờ. Nếu được chỉ, em muốn học phần đó."
Mẫu cho nhân viên bán hàng lớn tuổi quay lại đi làm: "Dạ em bán hàng tạp hoá của gia đình gần mười năm nên quen nhớ giá, nhớ khách quen và nói chuyện với người lớn tuổi. Điểm em chưa quen là máy tính tiền và phần mềm quản lý kho, mấy tháng nay em nhờ con chỉ dùng điện thoại để ghi hàng cho quen."
Cả hai mẫu đều chọn điểm yếu có thể học được trong vài tuần, kèm việc đang làm để học. Người quản lý ca thường dễ chấp nhận một người còn thiếu kỹ năng nhưng chịu học, hơn là một người nói mình cái gì cũng làm được.
Luyện câu trả lời để nghe thật mà không thành tự thú
Ranh giới giữa trung thực và tự hại nằm ở cách kể. Kể điểm yếu theo trình tự: tên điểm yếu một câu, ví dụ một câu, việc đang làm để sửa hai câu, kết quả hoặc tiến bộ một câu. Phần sửa phải dài hơn phần lỗi. Nếu bạn dành phần lớn thời gian kể chuyện lỗi đã gây hậu quả gì, người nghe sẽ nhớ hậu quả chứ không nhớ cách bạn sửa.
Tránh các từ phóng đại như "rất tệ", "cực kỳ kém", "hoàn toàn không biết". Dùng từ chừng mực: "còn chưa quen", "đang học thêm", "trước đây hay mắc". Giọng nói cũng vậy: kể như kể một việc đang được giải quyết, không phải như đang thú tội.
Cuối cùng, nhờ ai đó nghe thử và hỏi họ một câu: "Nghe xong, mình có muốn tuyển người này không?" Nếu họ ngập ngừng vì điểm yếu, có thể bạn chọn nhầm điểm yếu cốt lõi hoặc kể quá nặng. Nếu họ nói "nghe như bài học thuộc", hãy kể lại bằng lời thường, bỏ các cụm từ nghe như sách hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói điểm yếu là quá cầu toàn không?
Không nên, trừ khi nó thật và bạn kể được nó đã gây rắc rối cụ thể như làm chậm tiến độ. Câu này đã quá quen với người tuyển nên thường bị coi là né tránh. Một điểm yếu bình thường, có thật và đang sửa nghe đáng tin hơn nhiều.
Có nên nói nhiều điểm mạnh để gây ấn tượng?
Thường một điểm mạnh có ví dụ rõ ràng tốt hơn ba bốn điểm liệt kê. Nếu còn thời gian, nhắc thêm một điểm phụ trong một câu. Người nghe nhớ câu chuyện, không nhớ danh sách tính từ.
Sinh viên chưa đi làm lấy ví dụ điểm mạnh ở đâu?
Từ đồ án, bài tập nhóm, việc làm thêm, câu lạc bộ, việc giúp gia đình buôn bán hay cả việc tự học. Điều quan trọng là kể được hoàn cảnh, việc bạn làm và kết quả, không cần ví dụ phải đến từ công ty.
Nếu điểm yếu thật của mình lại đúng là yêu cầu chính của vị trí thì sao?
Nên cân nhắc lại vị trí đó có hợp không. Nếu vẫn muốn thử, nói thật mức hiện tại và kế hoạch học cụ thể, vì giấu đi thì khi làm thật sẽ lộ ra trong thời gian thử việc, lúc đó khó xử hơn.
Câu ưu điểm nhược điểm có khác câu điểm mạnh điểm yếu không?
Về bản chất là một. Có người hỏi về tính cách, có người hỏi về kỹ năng, nhưng cách trả lời giống nhau: chọn điểm liên quan đến công việc, có ví dụ thật, có hướng khắc phục với điểm chưa tốt.