Khi được hỏi vì sao nghỉ hoặc muốn nghỉ công ty cũ, hãy nói lý do thật nhưng đặt nó dưới dạng điều bạn đang tìm, không phải điều bạn đang chạy trốn: một câu nêu lý do bằng lời trung tính, một câu nói bạn muốn gì ở chỗ mới, và một câu cho thấy vị trí này đáp ứng điều đó. Không nói xấu công ty, sếp hay đồng nghiệp cũ, kể cả khi lý do thật là họ.
Người tuyển hỏi câu này vì hai nỗi lo: bạn có mang theo rắc rối từ chỗ cũ không, và điều làm bạn bỏ chỗ cũ có lặp lại ở đây không. Nếu bạn nghỉ vì không được học thêm mà chỗ mới cũng không có đào tạo, sớm muộn bạn sẽ lại đi. Bài này đi qua các lý do hay gặp nhất, cách nói từng lý do và câu mẫu. Trường hợp bị công ty cho nghỉ có bài riêng; chuyện có nên chuyển việc hay không thuộc về lộ trình sự nghiệp dài hạn, không bàn ở đây.
Lý do thật và cách nói trong phòng phỏng vấn
Phần lớn lý do nghỉ việc rơi vào vài nhóm quen thuộc. Bảng dưới gợi ý cách đổi một lý do "khó nói" thành câu trả lời thật mà không gây lo ngại:
| Lý do thật | Đừng nói | Nói thế này |
|---|---|---|
| Lương thấp so với công việc | "Lương bên đó bèo quá" | Muốn một vị trí có trách nhiệm và đãi ngộ tương xứng với phần việc đang làm |
| Sếp khó tính, môi trường căng thẳng | "Sếp em gia trưởng, chẳng ai chịu nổi" | Muốn làm ở nơi có cách trao đổi rõ ràng, góp ý thường xuyên |
| Không có gì để học thêm | "Ở đó chán, làm mãi một việc" | Đã làm thành thạo phần việc hiện tại, muốn được giao thêm mảng mới |
| Xa nhà, ca giờ không hợp | "Đi làm mệt quá" | Lý do thực tế về đi lại hoặc giờ giấc, nói ngắn, rồi chuyển sang việc |
| Công ty chậm lương, làm ăn bất ổn | "Công ty sắp sập rồi" | Công ty đang thu hẹp, muốn tìm nơi ổn định để làm lâu dài |
| Muốn làm đúng chuyên môn hơn | "Làm sai ngành phí thời gian" | Muốn quay về đúng mảng đã học hoặc mảng đã làm tốt nhất |
Cột "nói thế này" không phải là che giấu. Nó vẫn là lý do thật, chỉ nói từ phía điều bạn cần thay vì phía điều bạn ghét. Nếu người phỏng vấn hỏi sâu thêm, bạn vẫn kể thật, chỉ giữ giọng bình tĩnh và không nêu tên ai.
Nghỉ vì lương: nói được, miễn đừng chỉ nói về lương
Nhiều người né lý do lương vì sợ bị đánh giá là "chỉ vì tiền". Thật ra người tuyển biết ai đi làm cũng cần thu nhập, và lương là lý do nghỉ việc rất phổ biến. Vấn đề chỉ xuất hiện khi lương là lý do duy nhất, vì khi đó chỗ nào trả cao hơn vài phần trăm là bạn sẽ đi.
Cách nói tốt là gắn lương với phần việc: "Dạ hai năm qua em được giao thêm phần theo dõi công nợ của cả chi nhánh mới, nhưng chế độ vẫn giữ như lúc mới vào. Em đã đề xuất với công ty nhưng chưa được điều chỉnh, nên em tìm một vị trí mà phần việc và đãi ngộ đi cùng nhau." Câu này cho thấy bạn đã thử giải quyết ở chỗ cũ trước khi đi — một điểm cộng lớn.
Nếu người phỏng vấn hỏi tiếp lương hiện tại hay lương mong muốn, đó là câu hỏi khác, có cách trả lời riêng. Ở câu "vì sao nghỉ", không cần đưa con số vào.
Nghỉ vì sếp hoặc môi trường: nói điều mình cần, không kể tội ai
Đây là lý do thật của rất nhiều người, và cũng là lý do dễ làm hỏng buổi phỏng vấn nhất. Dù sếp cũ có tệ đến đâu, người nghe chỉ nghe được một phía, và họ không có cách nào biết lỗi nằm ở đâu. Điều họ thấy rõ là bạn sẵn sàng nói xấu nơi làm cũ với người lạ.
Cách xử lý là chuyển từ "người đó làm sai gì" sang "mình làm việc tốt nhất trong điều kiện nào". Mẫu: "Dạ em làm tốt nhất khi được giao việc rõ ràng và được góp ý thường xuyên. Ở chỗ cũ, quy trình giao việc thay đổi liên tục và ít khi có buổi trao đổi, em thấy khó phát triển. Em hỏi trước là ở đây nhóm thường trao đổi công việc theo nhịp nào ạ?" Câu hỏi ngược ở cuối biến chuyện cũ thành chuyện hiện tại, và giúp bạn kiểm tra chỗ mới có lặp lại vấn đề cũ không.
Nếu môi trường cũ có chuyện nghiêm trọng như quấy rối, ép làm sai quy định, bạn không có nghĩa vụ kể chi tiết trong phỏng vấn. Một câu như "có một số vấn đề về cách quản lý mà em thấy không phù hợp với mình" là đủ; việc khiếu nại thuộc về kênh khác như phòng nhân sự, công đoàn hay luật sư.
Đang đi làm mà đi phỏng vấn: trả lời "vì sao muốn rời chỗ hiện tại"
Người đang có việc thường được hỏi câu này kèm một câu nữa: "công ty hiện tại có biết bạn đi phỏng vấn không". Người tuyển không chờ bạn đã báo sếp; họ chỉ muốn thấy bạn đi tìm việc một cách đàng hoàng, không bỏ bê việc đang làm.
Mẫu: "Dạ em vẫn đang làm và chưa báo với công ty vì chưa có kết quả. Em xin nghỉ phép buổi sáng nay để đến đây. Em đã làm vị trí hiện tại ba năm và thạo phần việc, nhưng phòng em không mở thêm mảng mới trong thời gian tới. Em muốn tìm chỗ được giao thêm phần phân tích số liệu, như vị trí bên mình đang tuyển."
Câu "xin nghỉ phép để đến" là chi tiết nhỏ nhưng có ý nghĩa: bạn không trốn việc hay nói dối là đi khám bệnh. Nếu không tiện xin nghỉ, có thể đề nghị lịch phỏng vấn đầu giờ sáng, giờ trưa hoặc cuối giờ chiều — đa số người tuyển hiểu và sắp xếp được.
Tránh kể chi tiết kế hoạch nội bộ, khách hàng hay số liệu của công ty hiện tại để chứng minh năng lực. Người nghe sẽ nghĩ sau này bạn cũng mang chuyện của họ đi kể như vậy.
Nghỉ vì không có gì để học, vì xa nhà hay vì ca giờ
Ba lý do này nghe nhẹ nhàng nhưng mỗi lý do có một cái bẫy riêng. Với lý do "không có gì để học", bẫy là nói như thể chỗ cũ tệ: "ở đó chẳng ai dạy gì". Nói ngược lại sẽ tốt hơn: bạn đã học hết những gì phần việc đó dạy được, và bây giờ cần thêm mảng mới. Mẫu: "Dạ em làm nhập liệu đơn hàng hai năm, giờ em làm thạo và nhanh, nhưng phòng không có kế hoạch giao thêm phần nào khác. Em thấy vị trí điều phối đơn hàng ở đây có thêm phần làm việc với kho và nhà vận chuyển, đúng phần em muốn học tiếp."
Với lý do xa nhà hay ca giờ, bẫy là người nghe thắc mắc: nếu biết xa sao lúc đầu vẫn nhận? Hãy giải thích điều gì đã thay đổi: chuyển nhà, công ty dời văn phòng, gia đình có người cần chăm. Mẫu: "Dạ công ty cũ chuyển văn phòng ra khu công nghiệp cách nhà em hơn một tiếng đi xe, mỗi ngày gần ba tiếng đi về. Em làm thêm sáu tháng xem có quen không nhưng thấy ảnh hưởng đến sức khoẻ. Chỗ mình cách nhà em hai mươi phút."
Đừng biến lý do thực tế thành lý do duy nhất. Sau một câu về khoảng cách hay giờ giấc, chuyển ngay sang công việc: bạn đã làm gì, muốn làm gì ở vị trí mới. Người tuyển cần biết bạn chọn họ vì công việc chứ không chỉ vì gần nhà, vì ngày mai có thể có chỗ gần nhà hơn.
Những câu dễ lỡ lời và cách sửa ngay tại chỗ
Dù chuẩn bị kỹ, nhiều người vẫn lỡ nói một câu tiêu cực khi bị hỏi bất ngờ, kiểu "công ty đó làm ăn chụp giật lắm" hay "trưởng phòng chẳng biết gì". Đừng cố lờ đi như không có chuyện gì. Sửa ngay bằng một câu ngắn: "Em xin nói lại cho công bằng: cách làm ở đó không hợp với em, còn nhiều người khác vẫn làm tốt ở đó." Người nghe thường đánh giá cao việc bạn tự điều chỉnh hơn là cố bào chữa.
Một lỗi khác là kể quá nhiều lý do cùng lúc: lương thấp, sếp khó, xa nhà, không học được gì. Danh sách dài khiến người nghe nghĩ bạn không hài lòng với mọi thứ và sẽ không hài lòng ở đây. Chọn lý do chính, nói nó, rồi dừng.
Cuối cùng, đừng nói những gì bạn không chắc về chỗ mới để làm đẹp lý do, như "em nghe nói bên mình đào tạo rất bài bản". Nếu chưa biết, hỏi thẳng ở cuối buổi. Một câu hỏi thật vẫn tốt hơn một lời khen dựa trên tin đồn.
Bị hỏi vì sao đổi việc nhiều lần
Nếu hồ sơ có nhiều công việc ngắn hạn, câu hỏi gần như chắc sẽ đến. Đừng giải thích từng chỗ một; hãy tìm sợi dây chung và nói thẳng về nó. Có ba trường hợp hay gặp: việc thời vụ hoặc theo dự án vốn ngắn hạn; giai đoạn mới ra trường đang thử nhiều việc; hoặc hoàn cảnh cá nhân như chuyển chỗ ở, chăm người nhà.
Mẫu cho người làm nhiều việc ngắn sau khi ra trường: "Dạ hai năm đầu sau khi tốt nghiệp em làm ba chỗ, mỗi chỗ vài tháng, vì em chưa rõ mình hợp với mảng nào. Qua mấy việc đó em thấy mình làm tốt nhất và thích nhất là phần chăm sóc khách hàng sau bán, nên giờ em chỉ nộp đơn vào các vị trí đúng mảng này và muốn gắn bó lâu."
Phần "muốn gắn bó lâu" chỉ nên nói khi bạn thật sự định như vậy, và tốt hơn là kèm lý do cụ thể: công việc đúng mảng, nơi làm gần nhà, ca giờ hợp. Lời hứa suông về gắn bó thường không thuyết phục được người đã đọc hồ sơ có nhiều chỗ ngắn hạn.
Muốn tìm vị trí đúng mảng mình đã chọn để lần này làm lâu hơn, có thể lọc tin tuyển dụng theo ngành và khu vực trên mangvieclam.com rồi đọc kỹ mô tả công việc trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói thật là nghỉ vì lương thấp không?
Nói được, nhưng nên gắn với phần việc và cho thấy bạn đã đề xuất với chỗ cũ trước khi đi. Nếu lương là lý do duy nhất và bạn nói nó như lý do duy nhất, người tuyển sẽ lo bạn đi tiếp khi có chỗ trả cao hơn.
Sếp cũ thật sự rất tệ thì có cần giấu không?
Không cần nói dối, nhưng cũng không cần kể. Chuyển sang nói điều kiện làm việc bạn cần, ví dụ giao việc rõ ràng hay được góp ý thường xuyên. Người nghe hiểu được ý mà bạn không phải nói xấu ai.
Nghỉ việc vì lý do gia đình thì nói thế nào?
Một câu ngắn là đủ, ví dụ chuyển chỗ ở theo gia đình hay chăm người nhà ốm, và nói rõ hiện giờ hoàn cảnh đã ổn để đi làm đều. Không cần kể chi tiết chuyện riêng nếu người hỏi không hỏi thêm.
Câu hỏi vì sao nghỉ việc có khác câu vì sao chuyển ngành không?
Khác. Câu chuyển ngành hỏi vì sao bạn đổi hẳn lĩnh vực, cần câu chuyện nghề nghiệp mạch lạc, đã có bài riêng ở các trang hướng nghiệp. Câu vì sao nghỉ việc chỉ hỏi về việc rời một nơi làm cụ thể.
Đã nghỉ việc mấy tháng rồi mới đi phỏng vấn thì có bị đánh giá thấp?
Không hẳn, miễn bạn giải thích ngắn gọn khoảng thời gian đó: nghỉ ngơi, lo việc gia đình, học thêm hay đang tìm đúng vị trí. Điều người tuyển cần là thấy bạn sẵn sàng đi làm lại và có lý do chọn vị trí này.