Khi được hỏi "vì sao bên mình nên tuyển bạn", hãy trả lời bằng sự khớp chứ không bằng lời tự khen: nêu hai đến ba yêu cầu quan trọng nhất của vị trí, mỗi yêu cầu đi kèm một bằng chứng ngắn bạn đã có, rồi thêm một điểm khác biệt thật mà người khác khó có. Cả câu trả lời nên gói trong khoảng một phút và kết thúc bằng một câu thể hiện bạn muốn làm việc này.
Câu này thường đến ở cuối buổi, khi người tuyển đã nghe gần hết về bạn. Nó không phải để bạn nói thêm điều mới mà để bạn gom lại những gì đã nói thành một lý do rõ ràng. Nhiều người trả lời "vì em chăm chỉ, ham học hỏi và nhiệt tình", ba tính từ mà ứng viên trước cũng vừa nói. Bài này hướng dẫn cách soạn câu trả lời từ mô tả công việc, mẫu cho từng hoàn cảnh, và cách xử lý biến thể "bạn khác gì những người khác". Các nhân vật trong mẫu là ví dụ giả định.
Soạn câu trả lời từ mô tả công việc trong mười lăm phút
Câu trả lời tốt nhất được làm sẵn trước buổi phỏng vấn, dựa trên chính những gì người tuyển viết ra. Các bước:
- Đọc mô tả công việc, chọn hai đến ba yêu cầu đứng đầu hoặc được nhắc lại nhiều lần. Thường đó là điều người tuyển cần nhất, ví dụ "kinh nghiệm xử lý đơn hàng số lượng lớn", "giao tiếp tốt với khách", "làm được ca xoay".
- Với mỗi yêu cầu, viết một bằng chứng ngắn: một việc cụ thể bạn đã làm, có con số hay kết quả nếu được. Bằng chứng phải là thứ bạn kể thêm được nếu bị hỏi.
- Tìm một điểm khác biệt: một kỹ năng phụ, một trải nghiệm, một hoàn cảnh thuận lợi mà đa số ứng viên cho vị trí này không có. Ví dụ biết thêm một ngoại ngữ ít người biết, từng làm phía khách hàng của chính ngành đó, ở gần và làm được ca sớm.
- Viết câu chốt về mong muốn: một câu ngắn cho thấy bạn thật sự muốn việc này, không phải đang cần bất kỳ việc gì.
- Đọc thành tiếng, bấm giờ. Nếu quá một phút rưỡi, cắt bớt chi tiết của bằng chứng thứ ba.
Cấu trúc này khác phần giới thiệu bản thân ở đầu buổi. Giới thiệu kể bạn là ai; câu "vì sao nên tuyển bạn" nối những gì bạn có với đúng những gì họ cần. Nếu ở đầu buổi bạn đã kể một chuyện, ở đây chỉ cần nhắc lại một câu thay vì kể lại cả chuyện.
Mẫu cho sinh viên mới ra trường
Sinh viên không có nhiều kinh nghiệm để so, nhưng có những thứ người tuyển sinh viên mới thật sự cần: học nhanh, làm được việc cơ bản ngay, thái độ ổn định. Bằng chứng nên lấy từ học tập, đồ án, làm thêm.
Mẫu ứng tuyển nhân viên hỗ trợ kinh doanh: "Dạ vị trí này cần người làm báo cáo bán hàng hằng tuần và trả lời khách qua tin nhắn. Phần báo cáo, em đã làm bảng tổng hợp doanh số cho cửa hàng nơi em làm thêm suốt một năm, cửa hàng trưởng vẫn dùng mẫu đó. Phần trả lời khách, em trực trang bán hàng trực tuyến của cửa hàng vào buổi tối. Em biết mình còn thiếu kinh nghiệm ở công ty lớn, nhưng em đã quen đúng hai việc chính của vị trí này nên sẽ bắt nhịp nhanh. Em thật sự muốn bắt đầu đi làm ở mảng kinh doanh."
Câu "em biết mình còn thiếu kinh nghiệm" đặt ở giữa, nói một lần, rồi chuyển ngay sang điểm mạnh. Đó là cách thừa nhận giới hạn mà không làm nó thành trọng tâm.
Tránh mở đầu bằng "dạ vì em là người năng động, nhiệt huyết". Hai từ này không có bằng chứng đi kèm thì người nghe không nhớ được gì. Nếu muốn nói mình nhiệt huyết, kể một việc bạn đã tự nguyện nhận thêm và làm xong.
Mẫu cho người đã có kinh nghiệm
Người có kinh nghiệm có nhiều bằng chứng hơn, nên vấn đề là chọn cho đúng. Đừng kể hết; chọn đúng những việc trùng với yêu cầu đứng đầu của vị trí mới.
Mẫu ứng tuyển kế toán tổng hợp: "Dạ theo mô tả thì bên mình cần người làm được báo cáo thuế và quyết toán cuối năm, và phối hợp với kiểm toán độc lập. Em đã tự làm quyết toán ba năm liền ở công ty cũ, và năm ngoái là đầu mối làm việc với đoàn kiểm toán trong hai tuần. Ngoài ra em từng làm kế toán kho trước khi lên tổng hợp, nên đọc được số liệu kho và hay phát hiện chênh lệch sớm. Em muốn làm ở một công ty sản xuất như bên mình vì phần chi phí giá thành là mảng em muốn đi sâu."
Mẫu ứng tuyển tài xế giao hàng: "Dạ em lái xe tải nhỏ bốn năm, chưa có lần nào bị phạt hay va chạm. Em thuộc đường các khu công nghiệp phía tây vì từng giao hàng cho một xưởng ở đó. Em ở cách kho mười phút nên chạy ca sáng sớm được. Em cần một chỗ ổn định để chạy lâu dài."
Ở mẫu thứ hai, điểm khác biệt là thuộc đường và ở gần kho — những điều rất thực tế nhưng đúng là thứ người quản lý đội xe quan tâm. Điểm khác biệt không cần cao siêu, chỉ cần thật và đúng chỗ.
Biến thể "bạn khác gì những ứng viên khác"
Câu này khó hơn vì bạn không biết người khác là ai. Đừng đoán, đừng hạ thấp người khác ("chắc nhiều bạn chỉ học lý thuyết"). Hãy nói về điều bạn có mà bạn nghĩ không phải ai cũng có, và giải thích vì sao nó có ích cho vị trí này.
Mẫu: "Dạ em không biết các bạn khác thế nào, nhưng em nghĩ một điểm hơi khác của em là trước khi làm chăm sóc khách hàng, em đã làm thợ sửa điện thoại hai năm. Nên khi khách gọi báo lỗi, em thường đoán được lỗi nằm ở đâu và hướng dẫn khách tự kiểm tra trước, đỡ phải chuyển cho bộ phận kỹ thuật."
Mở đầu bằng "em không biết các bạn khác thế nào" là một câu nhỏ cho thấy sự khiêm tốn và công bằng. Sau đó đi thẳng vào điểm khác biệt có bằng chứng. Nếu bạn không nghĩ ra điểm khác biệt nào, chọn cách bạn làm việc: "Em luôn ghi lại các tình huống khó đã xử lý và cách xử lý, nên càng làm em càng nhanh hơn."
Một biến thể khác là "nếu không tuyển bạn thì bên mình mất gì". Câu này cùng ý, trả lời cùng cách, chỉ cần giữ giọng bình thản, không nói quá như thể công ty sẽ thiệt hại lớn.
Câu trả lời yếu và cách làm nó mạnh hơn
So các cặp dưới đây để thấy sự khác nhau giữa lời tự khen và bằng chứng:
| Câu trả lời yếu | Vì sao yếu | Cách sửa |
|---|---|---|
| "Vì em chăm chỉ, nhiệt tình" | Ai cũng nói, không có bằng chứng | Một việc cụ thể cho thấy chăm chỉ, ví dụ không nghỉ ca nào trong một năm |
| "Vì em rất cần công việc này" | Nói về nhu cầu của bạn, không phải lợi ích cho họ | Nói bạn muốn việc này vì phù hợp, kèm lý do |
| "Vì em giỏi hơn người khác" | Không kiểm chứng được, nghe kiêu | Nêu điểm khác biệt có thật, không so sánh |
| "Vì em đã có mười năm kinh nghiệm" | Năm kinh nghiệm chưa nói lên việc làm được | Hai việc cụ thể trong số năm đó liên quan đến vị trí |
| "Em nghĩ anh chị sẽ không hối hận" | Hứa hẹn suông | Kết bằng mong muốn cụ thể về công việc |
Bất kỳ lời khen nào về bản thân cũng nên đi kèm một ví dụ. Nếu không có ví dụ, bỏ lời khen đó đi.
Câu chốt: nói mong muốn sao cho tự nhiên
Câu cuối của phần trả lời thường bị bỏ quên hoặc nói rất gượng: "Em mong anh chị cho em cơ hội." Câu này không sai nhưng nghe như xin xỏ, và đặt người tuyển vào thế phải ban ơn. Một câu chốt tốt nói về công việc chứ không nói về sự cho phép.
Vài cách chốt tự nhiên hơn: "Em thật sự muốn làm đúng mảng này và nghĩ mình bắt nhịp được nhanh." — "Sau buổi hôm nay em càng thấy công việc hợp với điều em muốn làm." — "Phần việc anh chị vừa kể về đợt kiểm kê cuối năm là phần em làm quen tay, nên em rất muốn được tham gia." Câu cuối đặc biệt hiệu quả vì nó dùng lại một chi tiết người phỏng vấn vừa nói, cho thấy bạn đã lắng nghe.
Giọng nói ở câu chốt nên chậm và chắc hơn phần còn lại. Không cần cười quá nhiều hay nhấn mạnh từng chữ; một câu nói bình thản, nhìn vào người đối diện là đủ. Sau câu chốt, dừng lại và chờ người phỏng vấn nói tiếp, đừng thêm "dạ vậy thôi ạ" hay giải thích thêm.
Trung thực trong lúc "bán" mình
Câu "vì sao nên tuyển bạn" là lúc dễ phóng đại nhất. Nói "em thành thạo phần mềm kế toán" khi mới dùng vài tuần, hay "em từng quản lý nhóm" khi chỉ là người nhắc lịch họp, có thể giúp qua được buổi phỏng vấn nhưng sẽ lộ ra trong vài tuần đầu đi làm, lúc đó khó xử hơn nhiều. Dùng đúng mức từ: "đã dùng", "đã quen", "đã làm thạo", "đang học".
Phóng đại cũng làm hỏng phần còn lại. Nếu người phỏng vấn hỏi thêm một câu chuyên môn về điều bạn vừa nói là thành thạo, và bạn không trả lời được, mọi điều tốt bạn đã nói trước đó đều bị nghi ngờ.
Ngược lại, nói đúng mức kèm bằng chứng làm người nghe tin cả những điều bạn chưa kịp chứng minh. Đó là lý do một câu trả lời khiêm tốn nhưng cụ thể thường thuyết phục hơn một câu trả lời hào nhoáng.
Nếu sau buổi phỏng vấn bạn muốn đối chiếu xem các vị trí tương tự thường đòi hỏi những gì để chuẩn bị bằng chứng tốt hơn cho lần sau, có thể đọc thêm tin tuyển dụng theo ngành và khu vực trên mangvieclam.com.
Câu hỏi thường gặp
Câu "vì sao nên tuyển bạn" nên trả lời dài bao nhiêu?
Khoảng một phút, tối đa một phút rưỡi. Hai đến ba điểm khớp có bằng chứng, một điểm khác biệt và một câu chốt là đủ. Dài hơn thường lặp lại những gì đã nói trong buổi và làm giảm sức nặng.
Có nên nhắc lại những gì đã nói trước đó không?
Nhắc lại ngắn gọn là được, vì câu này để gom ý. Không kể lại cả câu chuyện; chỉ một câu như "như em đã kể về lần làm quyết toán". Người nghe sẽ nối lại với những gì họ đã nghe.
Nếu mình thật sự thiếu một yêu cầu quan trọng thì sao?
Không giấu. Nêu ngắn gọn bạn đang thiếu và kế hoạch học cụ thể, rồi nhấn vào các điểm mạnh khác. Người tuyển đôi khi chấp nhận thiếu một yêu cầu nếu các yêu cầu khác khớp tốt và bạn học nhanh.
Có nên nói về hoàn cảnh khó khăn để được thông cảm?
Không nên. Lý do tuyển là công việc, và hoàn cảnh cá nhân đặt người tuyển vào thế khó xử. Bạn vẫn có thể nhắc một điểm thuận lợi thực tế như ở gần, làm được ca, vì đó liên quan trực tiếp đến công việc.
Câu này có thay cho phần "bạn có câu hỏi gì không" ở cuối không?
Không. Đây là hai phần khác nhau. Câu vì sao nên tuyển là để gom lý do; phần câu hỏi cuối là để bạn hỏi lại về công việc. Nên chuẩn bị riêng cả hai.