Khi người phỏng vấn nói "bạn giới thiệu về bản thân đi", họ không muốn nghe tiểu sử mà muốn một bản tóm tắt 45 đến 90 giây trả lời ba ý: hiện giờ bạn là ai về mặt công việc, bạn đã làm hoặc học được gì liên quan đến vị trí này, và vì sao bạn ngồi ở đây hôm nay. Tên, tuổi, quê quán chỉ cần một câu, hoặc bỏ qua vì đã có trong hồ sơ.
Câu hỏi này mở màn cho gần như mọi buổi phỏng vấn, và nó định hướng phần còn lại: những gì bạn nhắc ở đây sẽ là chỗ người phỏng vấn hỏi tiếp. Vì vậy, giới thiệu bản thân không chỉ để làm quen mà còn để bạn chọn trước "sân" cho mình. Bài này đưa ra khung ba phần, cách chọn chi tiết, các mẫu theo từng hoàn cảnh và những lỗi khiến phần giới thiệu kéo dài mà không đọng lại gì.
Khung ba phần: hiện tại, đã làm, vì sao ở đây
Khung này dễ nhớ và linh hoạt, dùng được cho cả sinh viên lẫn người đã đi làm nhiều năm. Mỗi phần chỉ hai đến ba câu:
- Hiện tại. Bạn đang làm gì hoặc vừa học xong gì, nói bằng chức danh hay lĩnh vực: "Em là nhân viên kế toán công nợ, đã làm ba năm ở một công ty phân phối thiết bị điện" hoặc "Em vừa tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh tháng sáu năm nay".
- Đã làm. Một hoặc hai việc cụ thể liên quan đến vị trí đang tuyển, có con số hay kết quả nếu được: số khách phụ trách, quy trình đã làm lại, dự án lúc đi học. Đây là phần quan trọng nhất và nên chiếm gần nửa thời gian.
- Vì sao ở đây. Câu nối giữa những gì bạn có và vị trí này: "Vì vậy khi thấy vị trí này cần người theo công nợ đại lý, em nghĩ là việc em làm được ngay và muốn làm sâu hơn."
Thứ tự có thể đảo một chút: người chuyển sang việc gần với việc cũ có thể bắt đầu bằng "đã làm"; sinh viên có thể bắt đầu bằng "hiện tại" rồi kể dự án ở trường. Điều cần giữ là đủ ba ý và kết thúc bằng câu nối với vị trí.
Thời lượng tốt nhất thường quanh 60 giây. Ngắn hơn 30 giây khiến người nghe phải hỏi lại nhiều; dài hơn 2 phút thì phần sau không ai nhớ.
Mẫu cho sinh viên mới ra trường
Sinh viên hay lo mình "không có gì để kể". Thực tế, bài tập nhóm, đồ án, việc làm thêm, câu lạc bộ đều là kinh nghiệm nếu bạn kể được mình đã làm gì cụ thể trong đó.
Mẫu ứng tuyển nhân viên marketing: "Dạ em tên Minh, vừa tốt nghiệp ngành marketing tháng sáu năm nay. Trong năm cuối, nhóm em làm đồ án cho một quán cà phê nhỏ gần trường: em phụ trách khảo sát khách, phát và thu về khoảng một trăm năm mươi phiếu, rồi đề xuất đổi giờ khuyến mãi sang buổi chiều. Quán áp dụng thử một tháng và đông khách hơn khung giờ đó. Em cũng làm thêm bán hàng ở cửa hàng tiện lợi một năm nên quen nói chuyện với khách. Em ứng tuyển vị trí này vì muốn làm phần nghiên cứu khách hàng một cách bài bản hơn." (Nhân vật và số liệu là ví dụ giả định.)
Mẫu ứng tuyển thực tập sinh hành chính: "Dạ em là sinh viên năm ba ngành quản trị văn phòng. Em làm thư ký câu lạc bộ tình nguyện của khoa hai năm, giữ sổ thu chi và lên lịch họp hằng tháng cho khoảng bốn mươi thành viên. Em muốn thực tập ở đây để biết công việc hành chính ở một công ty thật chạy thế nào."
Chú ý: không xin lỗi vì thiếu kinh nghiệm ("em chưa có kinh nghiệm gì nhiều ạ"). Người tuyển sinh viên mới ra trường đã biết điều đó; câu xin lỗi chỉ chiếm chỗ của một chi tiết đáng nhớ hơn.
Mẫu cho người đã đi làm vài năm
Người có kinh nghiệm thường mắc lỗi ngược lại: kể hết các công ty từ đầu đến giờ, mỗi chỗ một đoạn. Người phỏng vấn đã có hồ sơ trong tay, họ không cần bạn đọc lại. Chọn công việc gần nhất hoặc công việc liên quan nhất, kể một kết quả, và chỉ nhắc lướt phần còn lại.
Mẫu ứng tuyển trưởng nhóm chăm sóc khách hàng: "Dạ em làm chăm sóc khách hàng năm năm, ba năm gần đây ở một công ty bán đồ gia dụng trực tuyến. Em đang phụ trách nhóm bốn người xử lý khiếu nại đổi trả. Việc em thấy mình làm được nhất là viết lại bộ câu trả lời mẫu cho mười tình huống hay gặp, nhờ vậy nhân viên mới bắt nhịp nhanh hơn và khách ít phải gọi lại lần hai. Vị trí này cần người vừa xử lý khiếu nại vừa kèm người mới, đúng phần em đang làm hằng ngày."
Mẫu cho người quay lại đi làm sau thời gian nghỉ: "Dạ em làm kế toán tổng hợp sáu năm, sau đó nghỉ hai năm để chăm con nhỏ. Trong thời gian nghỉ em vẫn làm sổ sách cho một hộ kinh doanh của người quen và học lại phần mềm kế toán bản mới. Giờ con đã đi học cả ngày, em muốn quay lại làm toàn thời gian ở mảng kế toán thuế."
Mẫu thứ hai nói thẳng về khoảng nghỉ trong một câu rồi chuyển ngay sang việc đã làm trong thời gian đó. Không cần giải thích dài, cũng không cần xin lỗi.
Mẫu cho lao động phổ thông và công việc tay chân
Phỏng vấn ở nhà máy, nhà hàng, cửa hàng thường ngắn và thực tế hơn, nhưng câu "giới thiệu về bản thân" vẫn hay được hỏi. Người tuyển ở đây quan tâm: bạn đã làm việc tương tự chưa, có làm được ca, có ở gần không, có đi làm đều không. Một phần giới thiệu tốt trả lời luôn những điều đó.
Mẫu ứng tuyển công nhân lắp ráp: "Dạ em tên Hùng, hai mươi bốn tuổi, ở trọ cách khu công nghiệp khoảng mười phút đi xe máy. Em làm công nhân đóng gói ở một xưởng thực phẩm hai năm, làm cả ca đêm, chưa nghỉ không phép lần nào. Em nghe nói bên mình tuyển lắp ráp linh kiện, em muốn học thêm việc này để có tay nghề."
Mẫu ứng tuyển phục vụ nhà hàng: "Dạ em từng chạy bàn ở quán lẩu một năm, quen bưng bê giờ cao điểm và ghi món. Em làm được ca tối và cuối tuần. Em muốn làm ở nhà hàng lớn hơn để học cách phục vụ bàn tiệc."
Ở các vị trí này, nói rõ khả năng làm ca và khoảng cách đi lại thường được đánh giá cao hơn bất kỳ lời tự khen nào, vì đó là thứ người quản lý ca lo nhất.
Những câu thường được hỏi tiếp sau phần giới thiệu
Phần giới thiệu là bản đồ cho người phỏng vấn. Chi tiết nào bạn nhắc, họ sẽ hỏi sâu vào đó: "Đồ án đó em làm phần nào, nhóm mấy người?", "Bộ câu trả lời mẫu ấy em viết thế nào, ai duyệt?", "Hai năm nghỉ em giữ nghề bằng cách nào?". Vì vậy chỉ đưa vào phần giới thiệu những việc bạn kể được thêm ít nhất ba bốn câu nữa nếu bị hỏi.
Trước buổi phỏng vấn, với mỗi chi tiết trong bài giới thiệu, tự hỏi ba câu: mình đã làm cụ thể những bước nào, khó nhất ở đâu, kết quả đo bằng gì. Nếu không trả lời được, thay chi tiết đó bằng một chi tiết khác bạn nắm chắc hơn. Một con số bạn không giải thích được còn tệ hơn không có con số.
Cũng nên lường trước câu "ngoài những điều đó, em còn muốn nói gì thêm về mình không". Đây là cơ hội để nhắc một điểm bạn chưa kịp nói, ví dụ khả năng làm ca, chứng chỉ vừa học xong, hay việc bạn đã tự tìm hiểu sản phẩm của công ty. Trả lời một hai câu là đủ, đừng mở lại cả bài giới thiệu.
Nên nói gì, không nên nói gì
Một vài lỗi làm phần giới thiệu dài mà không đọng lại. So hai cột dưới đây để tự kiểm bản nháp của mình:
| Không nên | Nên thay bằng |
|---|---|
| Kể ngày sinh, quê quán, gia đình mấy anh chị em | Một câu tên và nơi ở nếu liên quan đến đi lại, còn lại để hồ sơ nói |
| Liệt kê tính từ: chăm chỉ, cẩn thận, hoà đồng, ham học hỏi | Một việc cụ thể cho thấy một tính chất đó |
| Kể mọi công ty đã làm theo thứ tự thời gian | Công việc gần nhất hoặc liên quan nhất, một kết quả |
| "Em chưa có kinh nghiệm gì nhiều" | Đồ án, việc làm thêm, câu lạc bộ — kể việc mình đã làm trong đó |
| Đọc thuộc lòng một đoạn văn trơn tru | Nhớ ba ý chính, nói bằng lời tự nhiên |
| Kết thúc lửng: "...dạ vậy thôi ạ" | Kết bằng câu nối với vị trí đang tuyển |
Nếu người phỏng vấn ngắt lời để hỏi sâu vào một chi tiết, đó là dấu hiệu tốt: chi tiết đó đã gây chú ý. Cứ trả lời câu hỏi của họ, không cần cố quay lại cho xong bài đã chuẩn bị.
Luyện và điều chỉnh cho từng nơi
Viết một bản khung chung rồi sửa phần "đã làm" và "vì sao ở đây" cho từng vị trí. Cùng một người nhưng ứng tuyển hai chỗ khác nhau thì chi tiết đem ra kể cũng khác: ứng tuyển kế toán thì kể chuyện đối chiếu số liệu, ứng tuyển hành chính thì kể chuyện tổ chức, sắp xếp. Đọc kỹ mô tả công việc, gạch chân hai ba yêu cầu chính, rồi chọn chi tiết khớp với chúng.
Nói thành tiếng và bấm giờ. Nếu quá 90 giây, cắt bớt phần "hiện tại" trước, vì đó là phần người nghe ít cần nhất. Nếu dưới 40 giây, thêm một con số hoặc một kết quả vào phần "đã làm".
Với phỏng vấn trực tuyến, phần giới thiệu nên ngắn hơn một chút vì người nghe dễ mất tập trung qua màn hình. Với phỏng vấn nhóm, có khi mỗi người chỉ được khoảng 30 giây, nên chuẩn bị sẵn một bản rút gọn chỉ gồm câu hiện tại và một chi tiết nổi bật. Có sẵn hai bản dài và ngắn giúp bạn không bị lúng túng khi người điều phối bất ngờ yêu cầu "mỗi bạn nói ngắn thôi nhé".
Muốn hình dung các vị trí cùng ngành đang yêu cầu gì để chọn chi tiết cho đúng, có thể đọc một loạt tin tuyển dụng theo ngành và khu vực trên mangvieclam.com rồi gạch ra các yêu cầu lặp lại nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói tuổi và tình trạng gia đình khi giới thiệu bản thân không?
Không bắt buộc. Những thông tin này đã có trong hồ sơ nếu bạn ghi, và thường không liên quan đến năng lực làm việc. Chỉ nhắc khi nó liên quan trực tiếp, ví dụ nơi ở gần chỗ làm giúp bạn làm được ca sớm.
Giới thiệu bản thân bao lâu là vừa?
Thường khoảng 60 giây, trong khoảng 45 đến 90 giây là ổn. Ở phỏng vấn nhóm hoặc khi người điều phối yêu cầu ngắn, cắt còn 30 giây với một câu về hiện tại và một chi tiết nổi bật nhất liên quan đến vị trí.
Có nên kể khuyết điểm trong phần giới thiệu không?
Không cần. Phần giới thiệu là để người nghe nhớ điểm phù hợp của bạn. Khuyết điểm thường được hỏi riêng ở câu điểm mạnh điểm yếu, khi đó trả lời thật kèm cách bạn đang khắc phục.
Nếu người phỏng vấn đã đọc kỹ hồ sơ, giới thiệu lại có thừa không?
Không thừa, vì họ muốn nghe bạn tự chọn điều gì quan trọng và nói thế nào. Chỉ cần đừng đọc lại hồ sơ. Chọn chi tiết mà hồ sơ không thể hiện hết, như cách bạn xử lý một việc hay kết quả cụ thể.
Giới thiệu bản thân bằng tiếng Anh có khác không?
Khung ba phần vẫn dùng được, chỉ khác ngôn ngữ và đôi chút cách diễn đạt. Phần luyện phỏng vấn tiếng Anh có bài riêng ở các trang chuyên dạy tiếng Anh cho người đi làm; ở đây chỉ lưu ý nói chậm, câu ngắn và đừng học thuộc cả đoạn dài.